به کارگیری القاگرهای مقاومت گیاهی، از جدیدترین رویکردها در مدیریت تلفیقی آفات به شمار می آید و با فعال سازی مکانیسم های دفاعی در گیاه، بدون نیاز به مصرف گسترده آفت کش های شیمیایی، پایداری زیست بوم های کشاورزی را افزایش می دهد. در این پژوهش، تاثیر تیمار گیاه گوجه فرنگی (Solanum lycopersicum) با پیپرونیلیک اسید بر ویژگی های زیستی، رفتاری و ریخت شناسی سفیدبالک گلخانه (Trialeurodes vaporariorum) و زنبور پارازیتوئید آن (Encarsia formosa)، بررسی گردید. تیمار گیاهان گوجه فرنگی با محلول پیپرونیلیک اسید 1000 میکرومولار، موجب بهبود ویژگی های ریخت شناسی و رشد گیاه شد ولی غلظت فنول کل در برگ ها تغییری نکرد. تجزیه و تحلیل جدول زندگی- باروری دو جنسی سفیدبالک گلخانه، نشان داد که تیمار مورد بررسی، موجب کاهش معنی دار شاخص های جمعیتی این آفت شده است. بر اساس نتایج، شاخص های نرخ زنده مانی قبل از بلوغ (sa)، باروری (F) و نرخ ذاتی افزایش جمعیت (r) به ترتیب حدود 30، 87 و 67 درصد کاهش یافتند، در حالی که مدت زمان دو برابر شدن جمعیت (DT) در جمعیت تیمارشده، حدود 196درصد (3 برابر) افزایش نشان داد. این نتایج، بیانگر افت چشمگیر شایستگی زیستی و توان تکثیر آفت هستند که احتمالا ناشی از افت ارزش تغذیه ای میزبان و افزایش ترکیبات بازدارنده گیاهی بوده است. جهت حصول اطمینان از اثر این ترکیب بر القای مقاومت، آزمون های سمیت حاد و مزمن روی سفیدبالک گلخانه، در شرایط کنترل شده ی گلخانه ای اجرا گردید. نتایج این آزمایش ها نشان داد که کاربرد مستقیم پیپرونیلیک اسید روی سفیدبالک گلخانه، اثر معنی داری بر بقا و باروری این گونه، ندارد. در مقابل، ارزیابی جدول زندگی- باروری زنبور پارازیتوئید E. formosa رشد یافته روی سفیدبالک هایی که از گیاهان گوجه فرنگی تیمار و شاهد، تغذیه کرده اند؛ نشان داد که تیمار مورد بررسی، اثر محدودتری بر شاخص های جمعیتی این گونه، داشته است. بر اساس نتایج، شاخص نرخ زنده مانی قبل از بلوغ (sa)، بدون تغییر باقی ماند. شاخص های باروری (F) و نرخ ذاتی افزایش جمعیت (r) به ترتیب حدود 35 و 9/5 درصد کاهش معنی دار یافتند، در حالی که مدت زمان دو برابر شدن جمعیت (DT) در جمعیت تیمارشده، حدود 5/7 درصد (1/1 برابر) افزایش نشان داد. این نتایج بیانگر آن است که اثر تیمار بر جمعیت زنبور، عمدتا از طریق کاهش توان تولیدمثلی اعمال شده و تاثیر آن بر بقا و پویایی کلی جمعیت، نسبتا اندک بوده است. افزون بر این، آزمون های الفکتومتری نشان دادند که زنبورهای پارازیتوئید تیمارشده، توان جست وجوی میزبان خود را حفظ کرده اند. بر اساس نتایج، زنبورها در مواجهه با پیپرونیلیک اسید، در مدت زمان معنی دار کمتری نسبت به شاهد، به سمت منبع بو حرکت کردند. با این حال، توزیع انتخاب زنبورها بین تیمار و شاهد تفاوت آماری معنی داری نشان نداد، به طوری که 63 درصد از پاسخ ها به سمت تیمار و 37 درصد به سمت شاهد ثبت شد. به طور کلی، یافته های این پژوهش حاکی از آن است که پیپرونیلیک اسید بدون ایجاد اثرات کشندگی یا زیر کشندگی مستقیم بر حشرات، با القای مقاومت در گیاه میزبان، موجب کاهش چشمگیر ظرفیت رشد جمعیت سفیدبالک گلخانه و در عین حال حفظ کارایی دشمن طبیعی آن می شود. ازاین رو، این ترکیب، می تواند به عنوان القاگر زیست پایه ، جهت استفاده در برنامه های مدیریت تلفیقی آفات (IPM)، مورد بررسی های دقیق تر مزرعه ای قرار گیرد.

کلمات کلیدی: شایستگی زیستی، سمیت حاد و مزمن، رفتار جست وجوی میزبان، دشمن طبیعی، مدیریت تلفیقی آفات