به منظور بررسی تأثیر استفاده از آنزیم پروتئاز در جیره های استاندارد و جیره های با پروتئین پایین بر عملكرد جوجه های گوشتی، مطالعه ای بر روی 1344 قطعه جوجه گوشتی یك روزه (نر و ماده) سویه راس 308 در قالب طرح كاملا تصادفی با 6 تیمار، 8 تكرار و 28 پرنده در هر تكرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل: 1) جیره استاندارد فرموله شده براساس راهنمای سویه راس 308، 2) جیره با كاهش 5 درصدی سطح اسیدهای آمینه، 3) جیره با كاهش 10 درصدی سطح اسیدهای آمینه، 4) جیره استاندارد همراه با اعمال ماتریكس آنزیم پروتئاز، 5) جیره با كاهش 5 درصدی اسیدهای آمینه همراه با اعمال ماتریكس پروتئاز و 6) جیره با كاهش 10 درصدی اسیدهای آمینه همراه با اعمال ماتریكس پروتئاز بود. جیره های آزمایشی براساس نیازهای تغذیه ای توصیه شده در راهنمای پرورش سویه راس 308 و با استفاده از ذرت و كنجاله سویا به عنوان جیره پایه، برای سه دوره آغازین (0 تا 10 روزگی)، رشد (11 تا 24 روزگی) و پایانی (25 تا 42 روزگی) تنظیم شدند. جوجه ها در كل دوره پرورش به آب و خوراك دسترسی آزاد داشتند. نتایج دوره آغازین نشان داد كاهش 10 درصدی اسیدهای آمینه موجب افت معنی دار عملكرد رشد و افزایش ضریب تبدیل خوراك نسبت به جیره استاندارد شد. كاهش 5 درصدی اسیدهای آمینه اثر منفی كمتری داشت و از نظر وزن بدن و افزایش وزن روزانه اختلاف معنی داری با جیره استاندارد مشاهده نشد. افزودن آنزیم پروتئاز و اعمال ماتریكس آن در جیره استاندارد، عملكردی مشابه جیره استاندارد ایجاد كرد.كاهش 5 درصد اسید آمینه و اعمال ماتریكس پروتئاز (تیمار 5) در مقایسه با تیمار 2 (كاهش 5 درصد اسید آمینه) باعث كاهش معنی دار افزایش وزن روزانه و وزن بدن گردید (05/0>P). همچنین با كاهش سطح اسید آمینه به 10 درصد و اعمال ماتریكس پروتئاز (تیمار 6) تفاوت معنی داری در وزن بدن و افزایش وزن روزانه در مقایسه با تیمار 3 (كاهش 10 درصد اسید آمینه) ایجاد نكرد. اعمال ماتریكس پروتئاز در جیره استاندارد و جیره های رقیق شده با افزایش ضریب تبدیل خوراك همراه بود. مصرف خوراك در دوره آغازین تحت تأثیر تیمارها قرار نگرفت. در دوره رشد، با كاهش سطح اسیدهای آمینه، وزن بدن و افزایش وزن روزانه به طور معنی داری كاهش و ضریب تبدیل خوراك افزایش یافت. همچنین اعمال ماتریكس آنزیم در این دوره با كاهش نسبی عملكرد و افزایش ضریب تبدیل همراه بود. در دوره پایانی، اعمال ماتریكس آنزیم در جیره استاندارد و جیره با كاهش 5 درصدی اسیدهای آمینه، در مقایسه با جیره دارای كاهش 10 درصدی، عملكرد بهتری نشان داد (005/0=P). در این دوره نیز مصرف خوراك تحت تأثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفت، اما بیشترین ضریب تبدیل خوراك مربوط به تیمار دارای كاهش 10 درصد اسیدهای آمینه همراه با ماتریكس آنزیم بود. نتایج كل دوره پرورش نشان داد جیره استاندارد و جیره استاندارد همراه با آنزیم پروتئاز بهترین عملكرد را از نظر افزایش وزن روزانه و ضریب تبدیل خوراك داشتند. در جیره های رقیق شده، استفاده از آنزیم پروتئاز نتوانست به طور كامل كاهش عملكرد ناشی از افت سطح اسیدهای آمینه را جبران كند. تفاوت های قابلیت هضم از نظر آماری معنی دار نبود، اما روند داده ها بهبود عددی قابلیت هضم پروتئین و ماده خشك را در حضور آنزیم پروتئاز نشان داد. در بین فراسنجه های خونی، به جز HDL و آنزیم كبدی آسپارتات آمینوترانسفراز، سایر شاخص ها شامل كلسترول، تری گلیسرید، اسید اوریك، پروتئین كل، آلبومین، VLDL، LDL، آلانین آمینوترانسفراز و آلكالین فسفاتاز تحت تأثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفتند. به جز وزن زنده و وزن بورس، سایر اجزای لاشه نیز اختلاف معنی داری بین تیمارها نشان ندادند. فلور میكروبی، مورفولوژی روده و بیان ژن نیز تحت تأثیر تیمارهای آزمایشی قرار نگرفتند. در مجموع، كاهش 10 درصدی اسیدهای آمینه موجب افت معنی دار عملكرد رشد و افزایش ضریب تبدیل خوراك شد، در حالی كه كاهش 5 درصدی اثر منفی خفیف تری داشت. استفاده از ماتریكس آنزیم پروتئاز در جیره استاندارد باعث حفظ عملكرد در سطح مطلوب و كاهش هزینه جیره شد، اما در جیره های رقیق شده، اعمال كامل ماتریكس آنزیم نتوانست كاهش سطح اسیدهای آمینه را به طور كامل جبران كند. بنابراین، استفاده از ماتریكس آنزیم پروتئاز مورد بررسی در جیره استاندارد جوجه های گوشتی قابل توصیه است، اما در جیره های با كاهش محسوس اسیدهای آمینه باید با احتیاط به كار رود.
كلمات كلیدی: آنزیم پروتئاز، جوجه گوشتی، مورفولوژی روده، صفات عملكردی