کینوا به دلیل ارزش غذایی بالا و تحمل به تنش های محیطی از جمله شوری و خشکی، به عنوان محصولی امیدبخش برای کشاورزی پایدار در مناطق خشک و نیمه خشک از جمله ایران شناخته شده است. این آزمایش با هدف بررسی اثر متقابل شوری، تغذیه پتاسیم و تلقیح با گونه های باکتری Bacillus بر رشد و نمو کینوا رقم صدوق در سال 1402 در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه صنعتی اصفهان به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار انجام شد. عوامل آزمایشی شامل دو سطح پتاسیم (صفر و 400 میلی گرم بر کیلوگرم سولفات پتاسیم)، تلقیح با چهار گونه باکتری Bacillus amyloliquefaciens، B. pumilus، B. subtilis، B. megaterium و دو سطح شوری آب آبیاری با قابلیت هدایت الکتریکی 2 و 8 دسی زیمنس بر متر بودند. در این مطالعه غلظت سدیم و پتاسیم برگ و ریشه، کارایی فتوشیمیایی فتوسیستمII، ظرفیت آنتی اکسیدانی کل، محتوای نسبی آب برگ، کلروفیل و کارتنوئید، پرولین، مالون دی آلدئید، کربوهیدرات های محلول، ارتفاع، طول ریشه، وزن خشک اندام هوائی و ریشه، وزن هزار دانه و وزن دانه در بوته اندازه گیری شدند. در اثر شوری در غالب موارد غلظت پتاسیم کاهش و سدیم و نسبت غلظت سدیم به پتاسیم افزایش یافت. کمترین میزان افزایش نسبت غلظت سدیم به پتاسیم در اثر کاربرد پتاسیم و تلقیح با گونه باکتری B. amyloliquefaciens بدست آمد. در اثر تنش شوری غلظت کلروفیل کل در تلقیح با گونه های B. pumilus، B. megaterium و B. subtilis کاهش ولی در تلقیح با گونه B. amyloliquefaciens افزایش یافت. در اثر کاربرد پتاسیم غلظت کلروفیل کل در تلقیح با گونه B. pumilus کاهش ولی در گیاهان تلقیح شده با سایر گونه ها افزایش یافت. شوری ظرفیت آنتی اکسیدانی کل و محتوای کاروتنوئید را افزایش ولی محتوای نسبی آب برگ و کارایی فتوشیمیایی فتوسیستمII را کاهش داد. اعمال تنش شوری بدون محلول پاشی پتاسیم تغییر معنی داری در غلظت کربوهیدرات های محلول ایجاد نکرد، ولی کاربرد پتاسیم و تلقیح با گونه های B. megaterium و B. subtilis موجب افزایش معنی دار آن شد. در اثر شوری غلظت پرولین در کلیه گیاهان تلقیح شده افزایش یافت ولی تغییر غلظت پرولین در اثر کاربرد پتاسیم به گونه باکتری بستگی داشت. در اثر شوری غلظت مالون دی آلدهید افزایش یافت و کمترین افزایش در تلقیح با گونهB. amyloliquefaciens بدست آمد. در اثر شوری وزن خشک اندام هوائی در شرایط عدم کاربرد پتاسیم 41 درصد ولی با کاربرد پتاسیم 26 درصد کاهش یافت. میزان و جهت تاثیر شوری بر نسبت وزن خشک ریشه به اندام هوایی بسته به سطح پتاسیم و گونه باکتری متغیر بود. میزان کاهش وزن دانه در بوته در اثر شوری از 4 تا 31 درصد متغیر بود و کمترین کاهش آن در شرایط عدم کاربرد پتاسیم در تلقیح با گونه B. megaterium ولی در شرایط کاربرد پتاسیم در گیاهان تلقیح شده با B. amyloliquefaciens بدست آمد. در اثر کاربرد پتاسیم وزن دانه در بوته در غالب تیمار ها افزایش یافت و بیشترین واکنش مثبت در تلقیح با گونه های B. pumilus و B. subtilis بدست آمد. این پژوهش نشان داد که تغذیه پتاسیم و تلقیح گیاه با گونه های Bacillus به صورت هم افزا تحمل کینوا به شوری را از طریق بهبود فتوسنتز، تعادل یونی و کاهش تنش اکسیداتیو افزایش می دهد. این یافته ها می توانند به توسعه راهکارهای کشاورزی پایدار در مناطق شور کمک کنند.

کلمات کلیدی: باکتری های محرک رشد، زیست توده گیاهی، تنش شوری، تعادل یونی، سولفات پتاسیم، محتوای پرولین