ریشه های مویین بهعنوان یکی از روشهای پیشرفته و کارآمد برای تولید متابولیتهای ثانویه گیاهی، جایگزین مناسبی برای برداشت مستقیم گیاهان محسوب میشود. بهینهسازی آنها میتواند علاوه بر افزایش بازده زیستتوده و ترکیبات هدف، هزینه-های تولید را کاهش داده و کاربرد صنعتی این فرایند را ممکنسازد. در این پژوهش، توانایی سویههای مختلف اگروباکتریوم رایزوژنز در القا و بهینهسازی ریشههای مویین در دو گونه گیاهی Salvia abrotanoides و S. yangii ارزیابی گردید. بذور پس از ضدعفونی با اتانول 70% (30 و 60 ثانیه) و هیپوکلریت 20% (5، 7، 10 دقیقه) تحت شرایط کشت بافت قرار گرفتندو تیمارهای سرمادهی و تاریکی (3 و 7 روز ) با سه تکرار در قالب آزمایش کاملا تصادفی اعمال شد. بهمنظور ارزیابی ریشهزایی ، غلظتهای مختلف ساکارز و گلوکز، مدت زمان قراردهی سوسپانسیون باکتری ، وجود یا عدم وجود استوسیرینگون و ال-گلوتامین و همچنین سویههای A4، C58، MSU با سه تکرار بررسی شدند. نتایج نشان داد، بالاترین راندمان ضدعفونی بذور در هر دو گونه، با اتانول 70% در طی 30 ثانیه و هیپوکلریتسدیم 20% در 7 دقیقه حاصل شد. افزایش مدت تاریکی از سه به هفت روز درصد جوانهزنی را بهبود بخشید، درحالی که سرمادهی طولانیتر موجب کاهش معنیدار درصد جوانهزنی شد. از نظر ترکیبات محیط کشت، استفاده از ساکارز بهطور معنیداری درصد ریشهزایی را نسبت به گلوکز افزایش داد با اینحال اثر متقابل منبع کربن و محیط کشت معنیدار نبود و نشان داد ساکارز در هر دو محیط کشت تاثیر مشابهی دارد. علاوه بر این، نتایج بررسی اثر مدت زمان غوطهوری و همکشتی نشان داد افزایش زمان غوطهوری از 5 به 10 دقیقه موجب بهبود القا گردید، اما غوطه-وری طولانیمدت بهدلیل ایجاد تنش اسمزی و تغییرات متابولیکی در بافتها سبب کاهش کارایی شد و اثر متقابل بین زمان غوطهوری و تلقیح نیز معنیدار بود که نشان داد میزان پاسخ بافتها بهطور مستقیم با مدت زمان تماس مرتبط است. تراریختگی ریشههای مویین با استفاده از تکثیرآغازگرهای اختصاصی ژنRol C تایید شد. استوسیرینگون بهطور قابل توجهی باعث افزایش درصد ریشهزایی، طول ریشه و وزن خشک ریشههای مویین شد و الگلوتامین منجر به بهبود رشد ریشهها (وزن خشک، طول ریشه)گردید، اما اثر القاکنندگی آن نسبت به استوسیرینگون کمتر بود. در بین سویهها، MSU عملکرد بهتری نسبت به A4 وC58 در هر دوگونه نشان داد در حالی که سویهC58 عملکرد یکنواختتری در هر دو گونه داشت. مقایسه بین دو گونه نشان داد که گونه S.abrotanoides درصد جوانهزنی بالاتری نسبت به گونهS.yangii داشت که ناشی از تفاوتهای ژنتیکی و فیزیولوژیکی است. هرچند تفاوت درصد ریشه زایی بین دو گونه از نظر آماری معنیدار نبود با اینحال گونه S.abrotanoides پتانسیل بهتری برای رشد اولیه در شرایط کشت بافت و ریشه زایی نسبت به گونه S.yangii نشان داد. این یافته ها میتواند در بهینه سازی روشهای ضدعفونی، کنترل شرایط جوانه زنی بذور، انتخاب سویه های باکتریایی ، افزایش کارایی ریشه های مویین و استفاده از ترکیبات القاگر موثر باشد.

کلمات کلیدی: ریشه های مویین، Salvia abrotanoides، S.yangii، اگروباکتریوم رایزوژنز، استوسیرینگون