با توجه به اینکه ایران دارای اقلیم خشک و نیمه خشک می¬باشد شرایط برای شور شدن منابع آب و خاک بیشتر فراهم شده است. با توجه به انتخاب طبیعی و مصنوعی که در طی هزاران سال بر روی گندم نان صورت گرفته است بخشی از تنوع ژنتیکی اولیه که از اجداد آن به ارث رسیده است، از دست رفته است. بنابراین به‌نژادگران به‌دنبال بررسی اجداد قدیمی گندم برای انتقال ژن‌های از دست رفته نظیر مقاومت به تنش‌های زیستی و غیرزیستی به ارقام ساختگی هستند. گندم‌های ساختگی از تلاقی بین گندم‌های تتراپلوئید (ایمر و دورم) با Aegilops tauschii حاصل شده‌اند به‌طوری که ژنوم (D) حاصل از Ae tauschii حاوی ژن‌های مقاومت به انواع تنش‌های زیستی و غیرزیستی است که باعث می شود گندم‌های ساختگی به انواع تنش‌ها از جمله تنش شوری متحمل‌تر باشند. از پتانسیل گندم-های ساختگی در ایران استفاده نشده است و یکی از مواردی که باید روی لاین¬های جدید بررسی شود کیفیت آرد می¬باشد. کیفیت آرد تحت تاثیر چهار عامل عمده شامل ژنتیک، آسیابانی و نانوایی قرار می¬گیرد. روش نگهداری حلال (Solvent retention capacity) ، به عنوان یک روش ارزشمند برای اندازه¬گیری خواص عملکردی هر جزء پلی¬مری آرد، در اواخر سال 1980 شکل گرفت. حلال¬های به کار رفته در این پژوهش شامل آب مقطر (WSRC)، لاکتیک اسید (LASRC)، سدیم کربنات (SCSRC)، ساکارز (SUSRC) بود. یکی دیگر از روش¬هایی که برای تعیین کیفیت آرد مورد استفاده قرار می¬گیرد استفاده از دستگاه NIR می¬باشد. دستگاه NIR صفاتی مانند مقدار پروتئین، عدد زلنی، شاخص حجم نان، رطوبت، درصد جذب آرد و سختی دانه را اندازه گیری می¬کند. در این پژوهش تعداد 101 ژنوتیپ شامل 95 ژنوتیپ گندم ساختگی به همراه 4 رقم گندم نان ایرانی شامل روشن، پیشتاز، قدس و کویر و نیز 2 رقم گندم تتراپلوئید (T. turgidum   . durum و   . turanicum T. turgidum) که سال قبل در دو محیط رطوبتی عدم تنش و تنش شوری (200 میلی مولار) به صورت تجزیه مرکب در قالب بلوک کامل تصادفی در دو تکرار کشت و ارزیابی مزرعه ای شده بودند، به منظور بررسی ویژگی¬های فیزیکی دانه، عملکردی و کیفیتی در آزمایشگاه مطالعه شدند. صفات فیزیکی شامل طول دانه، عرض دانه، ضخامت دانه، ضریب کرویت دانه و قطر دانه بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تنش شوری بر صفات کیفیتی دانه اثری نداشت در حالیکه روی دو صفت وزن هزار دانه و عملکرد دانه اثر معنی داری داشت و باعث کاهش این دو صفت به مقدار متوسط 8 و 15 درصد شد. اثر ژنوتیپ برای تمامی صفات فیزیکی، عملکردی و کیفیتی دانه معنی دار بود که نشان دهنده تنوع بین ژنوتیپ¬های مورد استفاده بود. در شرایط عدم تنش شوری وراثت پذیری عمومی بالایی برای صفات طول دانه، عرض دانه و SUSRC مشاهده شد همچنین در سطح تنش شوری صفات طول دانه، عرض دانه، ضخامت دانه، ضریب کرویت دانه، قطر دانه، وزن هزاردانه، SCSRC، SUSRC، LASRC و شاخص GPI وراثت پذیری عمومی بالایی را نشان دادند. صفت وزن هزاردانه در هر دو محیط نرمال و تنش شوری با صفات طول دانه، عرض دانه، ضخامت دانه و قطر دانه همبستگی مثبت و معنی داری داشت. صفت عملکرد در هر دو محیط نرمال و تنش شوری همبستگی منفی و معنی داری را با صفات محتوای پروتئین دانه، عدد زلنی و شاخص حجم نان نشان داد. صفت پروتئین دانه در هر دو محیط عدم تنش و تنش شوری با صفات زلنی، حجم نان و محتوای آب همبستگی مثبت و معنی داری پیدا کرد. در هر دو محیط عدم تنش و تنش شوری همبستگی مثبت و معنی داری بین شاخص GPI و LASRC دیده شد. بر طبق نتایج بدست آمده حاصل از مقایسه میانگین، در مجموع دو محیط ژنوتیپ 7 بیشترین عملکرد و ژنوتیپ¬های 48، 50، 67 و 116 به عنوان ژنوتیپ¬های با کیفیت دانه (مقادیر بیشتر پروتئین، عدد زلنی و شاخص حجم نان) شناخته شدند که می¬توانند در تلفیق با اطلاعات مزرعه ای برای معرفی لاین¬های جدید در آینده مورد استفاده قرار گیرند. کلمات کلیدی: گندم، تنش شوری، کیفیت آرد، ظرفیت نگهداری حلال