سیدعلیرضا گوهری
آب ماده¬ای است که تمامی موجودات زمین، برای بقای خود به آن وابسته¬اند با توجه به منابع محدود آب در سطح زمین و هم¬چنین گسترش جمعیت، کمبود منابع و زوال محیط زیست در جهان، مدیریت کارآمد و بهره برداری منطقه از منابع آب از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. رواناب به عنوان یکی از اساسی¬ترین منابع آب در سطح جهان نه تنها توسط فعالیت¬های انسانی بلکه به واسطه تغییرات اقلیم تحت تاثیر قرار گرفته است. یکی از چالش¬های هیدرولوژیست¬ها و سیاست¬گذاران منابع آب، کاهش روز افزون منابع آب می¬باشد. بنابراین تفکیک فعالیت¬های انسانی و تغییر اقلیم در کاهش جریان سالانه از اهمیت بسزایی برخوردار می¬باشد زاینده¬رود با توجه به موقعیت راهبردی رودخانه زاینده¬رود به عنوان منبع آب راهبردی و مهم در قسمت مرکزی ایران نیازمند برنامه¬ریزی¬های مدیریت منابع آب می¬باشد. در این پژوهش به¬منظور تفکیک سهم فعالیت¬های انسانی و اقلیمی بر کاهش جریان ورودی به سد زاینده¬رود با استفاده از روش مفهومی مبتنی بر چارچوب بودیکو مورد ارزیابی قرار گرفته است. دادههای جریان، بارش و تبخیر–تعرق پتانسیل از عدم قطعیت مناسب در سطح اطمینان 95 درصد برای سه زیر حوضه آبریز برخوردار هستند. در دوره 1980-2018 جریان در زیر حوضههای آبریز پلاسجان، قلعه شاهرخ و زاینده¬رود به ترتیب کاهش 3/21 میلی¬متر معادل 53/23?، کاهش 97/181 میلی¬متر معادل 14/31? و کاهش51/31 میلی¬متر معادل 14/25? را تجربه می¬کنند مدل فو به عنوان بهترین مدل مبنای فیزیکی شبیه¬سازی جریان سه زیر حوضه آبریز پلاسجان، قلعه شاهرخ و زاینده¬رود تعیین شده است. در زیر حوضه آبریز پلاسجان 83 درصد از کاهش جریان مربوط به تغییرات اقلیم و 17 درصد از کاهش جریان مربوط به فعالیتهای انسانی است. در زیر حوضه آبریز قلعه شاهرخ 82 درصد از کاهش جریان مربوط به فعالیتهای انسانی و 18 درصد از کاهش جریان مربوط به تغییرات اقلیم است.سپس در زیر حوضه آبریز زاینده¬رود 75 درصد از کاهش جریان مربوط به فعالیتهای انسانی و 25 درصد از کاهش جریان مربوط به تغییرات اقلیم می¬باشد. به طور کلی آثار فعالیت¬های انسانی به عنوان عامل اصلی کاهش جریان در دو زیر حوضه قلعه شاهرخ و زاینده¬رود می¬باشد و تغییرات اقلیم نقش غالب بر کاهش جریان زیر حوضه پلاسجان دارد. کلمات کلیدی: چارچوب بودیکو، تغییر اقلیم، فعالیت انسانی، رواناب، سد زاینده¬رود

