ارزیابی صفات مورفولوژیك و فیزیولوژیك ژنوتیپ های جو زراعی در دو رژیم رطوبتی
تاریخ دفاع
مقطع تحصیلی
كارشناسی ارشد
گروه آموزشی
مهندسی تولید و ژنتیك گیاهی
استاد
قدرت اله سعیدی
این مطالعه به منظور ارزیابی تحمل به تنش خشکی ژنوتیپهای جو زراعی از طریق شاخصهای تحمل و حساسیت به تنش (SSI، TOL،MP،GMP،STI،YSI،HMI) و عملکرد و اجزای عملکرد و برخی صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک در مزرعه دانشگاه صنعتی اصفهان(چاه اناری) در سال1401-1400 انجام شد. در این پژوهش 21 ژنوتیپ جو به طور جداگانه در دو سطح رطوبتی خاک (شرایط نرمال و تنش خشکی) و در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با دو تکرار مورد ارزیابی قرار گرفت. به طور کلی نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که تنش خشکی بر صفات زراعی شامل عملکرد دانه در واحد سطح و در بوته، عملکرد بیولوژیک، تعداد دانه در سنبله و تعداد سنبله در متر مربع و صفت مورفولوژیک ارتفاع بوته و صفات فیزیولوژیک شامل محتوی پرولین برگ، فلورسانس کلروفیل، پراکسید هیدروژن و مالون دی آلدئید تاثیر بسیار معنی¬داری در سطح 1 درصد، و بر صفت وزن هزار دانه و صفات مورفولوژیک طول سنبله و تعداد پنجه بارور و همچنین بر صفات فیزیولوژیک کلروفیل a، کلروفیل b، کلروفیل کل، کلروفیل a/b و محتوای نسبی آب برگ در سطح 5 درصد تاثیر معنیداری داشت، ولی اثر آن روی شاخص برداشت و محتوای کارتنوئید معنیدار نبود. بین ژنوتیپهای مورد مطالعه از نظر کلیه صفات زراعی و اجزای عملکرد دانه و صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک به جز صفت نسبت کلروفیل a/b مورد اندازه¬گیری تفاوت معنیداری در سطح یک و پنج درصد مشاهده شد، که نشان¬دهنده تنوع ژنتیکی زیاد در بین ژنوتیپ¬¬ها از نظر این صفات میباشد. اثر متقابل ژنوتیپ با تنش خشکی برای همه صفات فیزیولوژیک معنیدار شد و تنها برای صفات نسبت کلروفیل a/b و محتوای نسبی آب برگ معنیدار نبود. وجود تنوع ژنتیکی زیاد و معنیدار در بین ژنوتیپهای مورد مطالعه برای شاخص¬های تحمل و حساسیت به خشکی نشان¬دهنده این واقعیت است که ژرم¬پلاسم حاضر پتانسیل بالایی برای انتخاب ژنوتیپهای متحمل به خشکی در برنامه¬های اصلاحی دارد. نتایج PCA نشان داد که ژنوتیپ¬های خاتم، مهر، 9-Es9598 و Es-96-6 ژنوتیپهای برتر در شرایط نرمال و ژنوتیپ¬¬های یوسف، 29-p98 و p-97-19 ژنوتیپ¬های برتر تحت شرایط تنش خشکی هستند. نتایج PCA همچنین نشان داد که ژنوتیپ¬های مهتاب، گوهران، ارمغان، 15- Es9597، Es97-10 و 14-p9698 ژنوتیپ¬های با عملکرد کم و حساس به تنش خشکی می¬باشند. نتایج همبستگی بین صفات مورد بررسی در پژوهش حاضر نشان داد که تحت شرایط تنش خشکی، شاخص STI با صفات عملکرد دانه در بوته و عملکرد بیولوژیک همبستگی مثبت و معنی داری در سطح 1 درصد داشت. این شاخص با دو صفت فیزیولوژیک پراکسید هیدروژن و مالون دی¬آلدئید نیز همبستگی منفی و زیادی نشان داد. لذا می¬توان این دو صفت فیزیولوژیک را به عنوان شاخصی برای شناسایی ارقام متحمل به خشکی در نظر گرفت. نتایج PCA نشان داد که تحت شرایط رطوبتی نرمال، ژنوتیپ¬های که عملکرد دانه در بوته و عملکرد بیولوژیک زیادی داشتند، دارای مقادیر کم پراکسید هیدروژن و مالون دی¬آلدئید بودند. در این راستا ژنوتیپ¬های 43-p98، مهر، Es-96-6، Es-96-13، 34-p9697 و p-97-19 دارای عملکرد دانه در بوته و عملکرد بیولوژیک زیادتری نسبت به بقیه ژنوتیپ¬ها بودند. تحت شرایط تنش خشکی، ژنوتیپ¬های خاتم، 9-Es9598، 29-p98 عملکرد دانه بیشتری را به همراه تحمل به خشکی در بین سایر ارقام داشتند. همچنین ژنوتیپ¬های 14-p9698، Es-96-8 و Es97-9 دارای پراکسید هیدروژن و مالون دی¬آلدئید بیشتر و دارای عملکرد دانه در بوته و تحمل به خشکی کمتری نسبت به سایر ژنوتیپ¬ها بودند.
کلمات کلیدی: تنش خشکی، جو، تجزیه به مولفههای اصلی، شاخصهای تحمل به خشکی

