جو وحشی (Hordeum vulgare   . spontaneum) که خویشاوندی نزدیکی با جو زراعی دارد و نیز جد جو زراعی است، منبع غنی و مناسبی برای ایجاد تنوع ژنتیکی برای اصلاح جو فراهم می¬کند. این گونه به راحتی با جو زراعی قابل تلاقی است که می-تواند منبع ژنتیکی مناسب و عالی برای بهبود تحمل به شرایط تنش غیرزیستی از جمله شوری باشد. یکی از دغدغه¬های اصلاحگران نحوه انتخاب موثر ژنوتیپ¬های پرمحصول و پایدار می¬باشد که با کمک شاخص¬های تحمل و حساسیت می¬توان تا حد زیادی به این هدف رسید. هدف از پژوهش انجام شده 1- ارزیابی تنوع ژنتیکی در جمعیت¬های آشیانه¬ای(NP) حاصل از تلاقی بین گونه¬ای در جو و معرفی لاین¬های خالص نوترکیب(RIL) حاصل از تلاقی بین گونه¬ای با ویژگی¬های مطلوب زراعی و 2- مقایسه شاخص¬های مختلف تحمل و حساسیت (قدیم و جدید) برای انتخاب ژنوتیپ های متحمل به تنش شوری می¬باشد. این مطالعه بر روی جمعیت معروف به IBM-21 شامل 21 خانواده حاصل از تلاقی بین 21 رقم از جو اسپانتانئوم و جو زراعی ریحان03 در نسل BC1F5 ، که در مجموع حاوی 443 لاین نوترکیب جو بودند، انجام شد. درواقع زمانی که ژنوم¬های مختلف (21وحشی) (Foreground) به عنوان دهنده ها، در زمینه ژنتیکی رقم ریحان03 (Background) از طریق بک کراس و خودگشنی ادغام شود، هر یک از والدین دهنده بخشی از قطعات کروموزومی خود را در والد گیرنده بر جا می گذارند که تنوع بسیار خوبی برای انتخاب صفات مهم یا مطالعات ژنتیکی فراهم می کند. تعداد 443 لاین نوترکیب در کنار 4 رقم شاهد در شرایط نرمال و تنش شوری (20 دسی زیمنس) در قالب طرح آگمنت و در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهان در سال زراعی 1401-1400 مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که تنوع ژنتیکی بالایی بین جمعیت¬ها و لاین‌های نوترکیب حاصل از تلاقی جو وحشی و زراعی برای تحمل به تنش شوری و صفات زراعی و فنولوژی وجود داشت. جمعیت¬های B1R10 وB1R67 به ترتیب دارای والد اسپانتانئوم از ترکمنستان و عراق نسبت به دیگر جمعیت¬ها برتر بودند. نتایج مقایسه جمعیت ها نشان داد که آشیانه ای بودن و استفاده از چندین والد وحشی برای وارد کردن تنوع به زمینه ژنتیکی رقم زراعی آثار متفاوتی از نظر تحمل به تنش شوری داشت که حاکی از انتقال قطعات کروموزومی متفاوت از گونه های مختلف وحشی به زمینه جو زراعی ریحان بود. وجود لاین¬های تفکیک یافته متجاوز متعدد در مقایسه با والدین وحشی و زراعی برای صفات مهم اصلاحگر را قادر به انتخاب لاین¬های متحمل و یا دارای خصوصیات زراعی مطلوب می¬کند که می تواند زمینه توسعه ارقام جدید را فراهم سازد. برای افزایش کارایی انتخاب در محیط تنش از شاخص¬های تک متغیره و چند متغیره استفاده ¬شد. به طور کلی شاخص¬های چندمتغیره MFVD و SIIG در گروه¬بندی و انتخاب ژنوتیپ¬های مورد ارزیابی کارایی نشان دادند. شاخص MFVD برای گزینش ژنوتیپ¬های متحمل در شرایط تنش که پایداری صفات را نشان می¬دهند،کاربرد داشت. براساس شاخصMFVD و عملکرد دانه در محیط تنش می¬توان لاین¬های 290، 144، 324، 298، 125، 211، 281، 200 و 287 را گزینش کرد. شاخص های SIIG (محاسبه شده با استفاده از صفات مورفولوژیک و عملکرد) و CSI (محاسبه شده بر اساس ترکیبی از شاخص¬های عملکرد) به ترتیب به عنوان روش مناسبی برای گزینش ژنوتیپ¬های پایدار و پر عملکرد استفاده شدند. با درنظر گرفتن شاخص SIIG و CSI و بررسی عملکرد دانه در دو محیط نرمال و تنش شوری می¬توان لاین¬های 427، 283، 296، 223، 340، 425، 39، 361، 389، 352، 361، 110 و 117 که علاوه بر پرمحصولی و عملکرد بالا، دارای وزن هزاردانه مطلوب و طول سنبله مناسب هستند را برای توسعه ارقام متحمل به شوری در ادامه پروژه اصلاح جو با استفاده از ادغام ژنوم وحشی معرفی کرد. کلمات کلیدی: شاخص¬های تحمل و حساسیت، هیبریداسیون بین گونه‌ای، جمعیت NAM، جو، تنش شوری