مطالعه حاضر با هدف بررسی اثرات متقابل بوتیریک اسید و ترئونین بر عملکرد رشد و مورفولوژی دستگاه گوارش جوجه‌های گوشتی به انجام رسید. برای این منظور، از تعداد 750 قطعه جوجه گوشتی یک روزه راس 308 استفاده گردید. جوجه‌ها در قالب یک آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی، با 6 تیمارآزمایشی و 5 تکرار به ازاء هر تیمار (25 قطعه جوجه در هر تکرار) توزیع شدند. گروه‌های آزمایشی شامل سطح بوتیریک اسید (صفرو یک ‌گرم درکیلوگرم) و نسبت‌های مختلف از ترئونین به لیزین (0/63، 0/67و 0/71 درصد) بودند. تیمارهای آزمایشی از ابتدای دوره پرورش ارائه شدند. میانگین افزایش وزن روزانه، میانگین مصرف روزانه خوراک و ضریب تبدیل خوراک در هر دوره از زندگی پرنده اندازه‌گیری شد. در پایان آزمایش، یک قطعه پرنده از هر تکرار به صورت تصادفی انتخاب و کشتار شد. وزن اندام‌های مؤثر در سیستم ایمنی و اندام‌های داخلی دیگر به صورت درصدی از وزن بدن اندازه‌گیری و ثبت شدند. در روز 8 واکسن‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های دوگانه تزریقی نیوکاسل-آنفولانزا و قطره کلون-برونشیت داده شد. همچنین در 12 روزگی واکسن برونشیت آشامیدنی، 21 روزگی نیوکاسل-کلون‌فاترو آشامیدنی و 29 روزگی نیوکاسل ویتاپست آشامیدنی داده شد. تیتر آنتی‌بادی علیه واکسن نیوکاسل 7 روز بعد از هر کدام از دو واکسن آشامیدنی نیوکاسل اولیه (کلون‌فاترو) و انتهایی (ویتاپست) یعنی در روزهای 29 روزگی و 37 روزگی نمونه‌های سرم خون از هر تکرار یک پرنده جمع آوری و در دمای 20- درجه سانتی گراد ذخیره و نگهداری شد. همچنین در سن 42 روزگی پس از کشتار، pH محتویات ژژنوم و جمعیت میکروبی ایلیوم و اسیدهای چرب فرار سکوم و طول و وزن هر قسمت از روده باریک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که هیچ کدام از پارامتر‌های عملکردی تحت تاثیر تیمار‌های آزمایشی قرار نگرفت. بجز مصرف خوراک که در سطح میانه ترئونین به لایزین (67/0) بیشترین مقدار بود. تنها غلظت HDL سرم تحت تاثیر بوتیریک اسید از لحاظ آماری معنادار شد (05/0>P). سطح یک گرم بوتیریک اسید در کیلوگرم جیره، بالاترین غلظت‌ از HDL را نشان داد. همچنین فعالیت آنزیم‌های کبدی تحت تاثیر تیمارها قرار نگرفت اما آسپارتات آمینو ترانسفراز به صورت حاشیه‌ای با مصرف بوتیریک اسید کاسته شد. تغذیه سطوح مختلف بوتیریک اسید و ترئونین باعث تغییر معنادار در جمعیت اشرشیاکلی، سالمونلا و شمار لاکتوباسیل‌‌‌‌‌‌‌های روده‌ای به صورت نوسانی شد. اضافه کردن ترئونین و بوتیریک اسید به تنهایی در جیره تاثیر معناداری بر میکروارگانیسم‌ها نداشت در صورتی که بر هم کنش این دو ماده مغذی تاثیر معناداری بر کاهش شمار میکروارگانیسم‌ها نشان داد و جمعیت اشرشیاکلی بیشتر از لاکتوباسیلوس‌ها کاهش یافت (01/0>P). در آزمایش غلظت اسیدهای چرب سکوم، بالاترین مقدار استات در سطوح پایین‌تر ترئونین مشاهده شد. ایزوبوتیرات در نسبت میانه ترئونین به لایزین (67/0) در حضور بوتیریک اسید کمترین و در عدم حضور آن بیشترین غلظت را داشت. شمار سلول‌های گابلت در قسمت ژژنوم روده باریک با مصرف بوتیریک اسید کاهش یافت (01/0>P). وزن سکوم با مصرف ترئونین به صورت معنادار افزایش یافت. لزا یافته‌های آزمایش حاضر بیانگر آن است هرچند استفاده از نسبت‌های متفاوت ایدآمینه ترئونین به لایزین و نیز استفاده از یک گرم در کیلوگرم بوتیریک اسیداثرات معناداری بر صفات عملکردی نداشت اما این تیمار‌ها توانستند بر برخی از فراسنجه‌های فیزیولوژیک اثرات قابل ملاحظه‌ای را بر جای گذارند.کلمات کلیدی: جوجه‌های گوشتی، پاسخ‌های ایمنی، جمعیت میکروبی، هیستومورفولوژی روده کوچک