فلفل دلمه¬ای (Capsicum annuum. L) یکی از 5 گونه¬ مهم تجاری کشت‌شده از جنس Capsicum و گیاهی یک‌ساله متعلق به خانواده Solanaceae است. این گیاه دارای 24=x2=n2 کروموزوم می‌باشد که نه‌تنها به علت ارزش اقتصادی بلکه به خاطر ارزش غذایی میوه¬های آن و همچنین منبـع ارزشمند رنگدانه¬های طبیعی و ترکیبات آنتی¬اکسیدانی بسیار موردتوجه قرارگرفته است. فلفل دلمه-ای به‌طور طبیعی گیاهی خودگرده¬افشان است؛ با این‌وجود بسته به تعداد و میزان فعالیت زنبورهای گرده¬افشان مقادیر مختلفی از دگرگشنی نیز در این گیاه مشاهده ‌شده است. این پژوهش به‌منظور ارزیابی تولید بذر به¬ویژه در جوامع حاصل از خویش¬آمیزی در هیبریدهای تجاری فلفل دلمه¬ای انجام ‌شد. در همین راستا کشت گلخانه‌ای با 6 رقم پر محصول مشتمل بر لورکا و نیروین (قرمز)، تورمس و تارانتو (زرد) و پارامو و آرانکیا (نارنجی) در قالب طرح بلوک¬های کامل تصادفی اجرا شد. هم‌زمان با بلوغ جنسی گیاهان F1 دو گل از بوته¬ها کیسه گذاری¬شد¬ و میوه‌های حاصل از گل¬های انتخابی گیاهان نسل F1 برداشت و بذر گیری شد. در هر ژنوتیپ بذرهای منتخب به دو گروه بذر درشت و ریز تقسیم و بطور جدا از هم کشت شدند. در نسل دوم مجدداً انتخاب گل و خودگشنی صورت گرفت. نتایج تجزیه واریانس داده¬ها نشان داد که اثر اندازه بذر (بذر درشت و بذر ریز) بر روی دو صفت تعداد و وزن بذر در نسل F2 معنی‌دار بوده است. جدول مقایسه میانگین صفات مورفولوژیک بوته¬های نر بارور نشان داد که در تک بوته¬های انتخابی، وزن بذر در میوه، در ژنوتیپ¬های نیروین و لورکا با بذر درشت و در ژنوتیپ¬های تارانتو، تورمس، پارامو و آرانکیا با بذر ریز بیشتر بوده است. جداول مقایسه میانگین بوته¬های نرعقیم و نر بارور نشان داد که طول و عرض میوه در میوه¬های نر بارور بیشتر از نرعقیم بوده است. در عوض ارتفاع بوته¬های نرعقیم بیشتر از نر بارور بود. همچنین، میوه¬های نرعقیم در مقایسه با میوه¬های نر بارور در ژنوتیپ¬های لورکا، تارانتو، پارامو و آرانکیا مقدار فعالیت آنتی¬اکسیدانی بیشتری داشتند. ضخامت پریکارپ میوه¬های نرعقیم در مقایسه با میوه¬های نر بارور در ژنوتیپ¬های نیروین و آرانکیا بیشتر بود و قطر ساقه بوته¬های نرعقیم در ژنوتیپ¬های لورکا، تارانتو و پارامو در مقایسه با بوته¬های نر بارور نیز بیشتر بود. البته وزن میوه‌های پارتنوکارپ (نرعقیم) کمتر از میوه‌های نر بارور بود. تجزیه به مؤلفه‌های اصلی صفات مورفو فیزیولوژیک و عملکردی بوته¬های نربارور نشان داد همبستگی منفی و بالایی بین تولید میوه (عملکرد) و تولید بذر وجود دارد. مقایسه میانگین صفات مورفو فیزیولوژیک بوته¬های نر بارور به تفکیک رنگ میوه نیز نشان داد ژنوتیپ¬های دارای رنگ زرد مقدار آنتی-اکسیدان، فنل، فلاونوئید و عملکرد میوه¬ی بیشتری نسبت به سایر رنگ‌های میوه دارند. از طرف دیگر، ژنوتیپ¬های دارای رنگ نارنجی عملکرد بذر بالاتری داشتند. طبق نتایج به‌دست‌آمده از داده¬های برداشت میوه از نسل¬های F1 وF2 ، ارقام تورمس (زرد) و آرانکیا (نارنجی) ثبات بیشتری داشته و کمترین میزان افت عملکرد میوه ناشی از خودگشنی را داشتند. به‌طورکلی عملکرد میوه در نسل F2 نسبت به نسل F1 کاهش پیدا کرد اما در ژنوتیپ¬های نیروین 2/48 درصد، در لورکا 3/23 درصد، در تورمس 02/16 درصد، در تارانتو 0/39 درصد، در آرانکیا 6/36 درصد و در پارامو 6/12 درصد از بوته¬های نسل F2 عملکردی بالاتر از میانگین نسل F1 داشتند. ضمن اینکه در نسل اول، ژنوتیپ آرانکیا (نارنجی) بالاترین و ژنوتیپ پارامو (نارنجی) کمترین وزن بذر در میوه را داشتند. در نسل دوم، ژنوتیپ پارامو (نارنجی) بالاترین تعداد و وزن بذر و ژنوتیپ تارانتو (زرد) کمترین تعداد و وزن بذر در میوه را داشتند که در به نژادی برای تولید بذر فلفل می تواند مورد توجه قرار گیرد. کلمات کلیدی: فلفل دلمه¬ای، خودگشنی، نرعقیمی، پارتنوکارپی، اندازه بذر