مطالعه حاضر با هدف بررسی اثر افزودن مکمل معدنی کیلاته بر عملکرد، وزن نسبی اندام‌های داخلی، شمارش تفکیکی گلبول‌های سفید خون، پاسخ‌های ایمونولوژیک، جمعیت میکروبی و هیستولوژی روده کوچک جوجه‌های گوشتی تحت چالش با باکتری اشرشیاکلی صورت پذیرفت. برای این منظور، 250 قطعه جوجه گوشتی راس 308 در قالب یک طرح کاملا تصادفی، با ? تیمار، 5 تکرار و 10 قطعه جوجه در تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. گروههای آزمایشی شامل گروه کنترل و سطوح مازاد بر نیاز عناصر معدنی کم مصرف کیلاته (‌???، ??? ، ??? و ???? میلی‌گرم درکیلوگرم) بودند که از ابتدای دوره پرورش ارایه شدند. تمامی جوجهها در روز ?? با ? میلی لیتر محیط کشت اشرشیاکلی 80K:78O که حاوی CFU/ml 109 باکتری بودند به روش خوراکی آلوده شدند. این عمل در روزهای 13 و 15 تا رسیدن جمعیت اشرشیاکلی مدفوع به CFU/g 105 ادامه یافت. جوجه‌ها با جیره دوره آغازین (1 تا 10 روزگی)، رشد (11تا 24 روزگی) و پایانی (25 تا 42 روزگی) تغذیه شدند. میانگین افزایش وزن روزانه، میانگین خوراک مصرفی روزانه و ضریب تبدیل غذایی به صورت دوره‌ای اندازه‌گیری شد. در پایان آزمایش، سه قطعه پرنده از هر تکرار به صورت تصادفی انتخاب و کشتار شدند. وزن اندام‌های داخلی به صورت درصدی از وزن بدن اندازه‌گیری و ثبت گردید. تیتر آنتی‌بادی علیه گلبول قرمز گوسفندی در فواصل زمانی مشخص پس از تزریق مربوطه بررسی شد. بررسی شمار درصد نوتروفیل ها، هتروفیل ها، ائوزینوفیل ها، منوسیت ها و لنفوسیت ها در 42 روزگی صورت گرفت. همچنین در این زمان، اسیدیته محتویات سنگدان و ایلئوم و نیز جمعیت میکروبی و هیستولوژی روده باریک مورد بررسی قرار گرفت. نتایج آزمایش حاضر نشان داد که هر چند تیمارهای آزمایشی تأثیری بر وزن نسبی قلب، کبد، طحال، بورس فابریسیوس و تیموس در روز 24 آزمایش نداشتند، اما در روز 42 استفاده از سطوح افزایشی مکمل کیلاته موجب کاهش وزن نسبی تیموس و طحال در جوجه های تحت چالش با اشرشیاکلی شد (05/0>P). استفاده از سطوح افزایشی مکمل مورد آزمون سبب افزایش غلظت گلوکز پلاسمایی شد؛ به طوری که بالاترین مقدار گلوکز خون در پرندگانی مشاهده شد که از سطح 500 میلی‌گرم در کیلوگرم بهره برده بودند (05/0>P). هرچند غلظت تری‌گلیسیرید و HDL پلاسما تحت تاثیر تیمار ها قرار نگرفت اما به دنبال استفاده از حداقل 250 میلی‌گرم در کیلوگرم مکمل کیلاته غلظت کلسترول و LDL پلاسمایی افزایش یافت (05/0>P). استفاده از 125 میلی‌گرم بر کیلوگرم مکمل کیلاته توانست سبب افزایش غلظت پروتئین پلاسما گردد (05/0>P) که این افزایش غلظت عمدتا به دلیل افزایش آلبومین‌های خونی رخ داده بود. هرچند استفاده از تیمارهای مورد آزمون تاثیر قابل ملاحظه‌ای بر فعالیت آنزیم‌های کبدی و نیز غلظت مالون دی آلدئید پلاسما نداشت، استفاده از حداقل 500 میلی‌گرم در کیلوگرم مکمل کیلاته به طور معنی‌داری موجب افزایش ظرفیت آنتی‌اکسیدانی کل گردید (05/0>P). مصرف سطوح مختلف مکمل کیلاته اثری بر شمار تفکیکی گلبول های سفید و تیتر آنتی‌بادی اولیه علیه SRBC نداشت؛ حال آن‌که مصرف حداقل 500 میلی‌گرم در کیلوگرم از مکمل کیلاته توانست عیار آنتی‌بادی کل و غلظت IgG را در پاسخ ایمنی ثانویه به طور معنی‌داری بهبود بخشد (01/0>P). اگرچه استفاده از سطوح مختلف مکمل کیلاته اثری بر تغییرات pH و فلور میکروبی در روز 24 نداشت، اما در روز 42 تغذیه سطوح 500 و 1000 میلی‌گرم در کیلوگرم از این مکمل معدنی pH (01/0>P) و جمعیت اشرشیاکلی روده ای را به طور معنی‌داری کاهش (01/0>P) و شمار لاکتوباسیل‌ها را افزایش داد (062/0=P). یافته ها بیانگر آن بود که به دنبال استفاده از حداقل 250 میلی‌گرم در کیلوگرم میانگین مصرف خوراک روزانه در دوره پایانی و کل دوره افزایش یافت (01/0>P). بالاترین میانگین افزایش وزن روزانه در پایان دوره و نیز کل دوره (01/0>P؛01/0>P) و بهترین ضریب تبدیل غذایی در این بازه های زمانی متعلق به پرندگانی بود که از سطح ??? میلی‌گرم در کیلوگرم مکمل کیلاته بهره برده بودند(0?/0=P؛0?/0>P). لذا یافته های آزمایش حاضر بیانگر آن است که بهره‌گیری از سطح 500 میلی‌گرم در کیلوگرم مکمل مواد معدنی کم مصرف کیلاته توانست از طریق بهبود پاسخ های ایمونولوژیک، آنتی اکسیدانی و هیستومورفولوژیک روده‌ای، موجبات بهبود عملکرد جوجه های تحت چالش با باکتری اشرشیاکلی را فراهم آورد. کلمات کلیدی: جوجه‌های گوشتی، مواد معدنی کیلاته، اشرشیا کلی، پاسخ‌های ایمنی، جمعیت میکروبی، هیستومورفولوژی روده کوچک.