گندم ایمر (Triticum turgidum su  . dicoccum) به عنوان اجداد اولیه گندم نان و دوروم، یکی از منابع ژنی مهم برای اصلاح گندم‌های دوروم می¬باشد و می¬تواند از امیدوارکننده¬ترین منابع ژنتیکی برای بهبود تحمل به خشکی، شوری و افزایش کیفیت دانه گندم دوروم باشد. این پژوهش به منظور مطالعه ژنتیکی و ارزیابی تحمل به خشکی در لاین‌های نسل F5 حاصل از تلاقی دای‌آلل گندم‌های دوروم و ایمر، در مزرعه آموزشی پژوهشی اصفهان واقع در نجف آباد (لورک) در سال زراعی 1400-1401 انجام پذیرفت. در این مطالعه 66 لاین حاصل ازنسل F4 به همراه 12 والد (هشت رقم گندم دوروم با چهار ژرم پلاسم محلی گندم ایمر ) در دو محیط رطوبتی معمول (50 درصد تخلیه¬ی رطوبتی خاک) و تنش خشکی (?? درصد تخلیه¬ی رطوبتی خاک) در قالب طرح لاتیس ساده با دو تکرار مورد ارزیابی قرارگرفتند. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که تفاوت معنی¬داری در بین تمامی ژنوتیپ¬ها (والدین و نتاج حاصل ازآن‌ها) برای تمامی صفات مورد ارزیابی مشاهده شد و برای بسیاری از صفات مهم عملکردی، تفاوت معنی¬داری در سطح احتمال یک درصد بود که نشان دهنده¬ی تنوع ژنتیکی قابل توجهی بین والدین و نتاج حاصل از آن‌ها است. اثر محیط و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط برای اکثر صفات معنی¬دار شد که نشان دهنده تنوع ژنتیکی خوب ایجاد شده ناشی از تلاقی بین این دو زیرگونه است که با انتقال ژن¬های سازگاری از گندم ایمر به گندم دوروم باعث افزایش مقاومت در شرایط نامساعد محیطی و بهبود صفات اصلاحی شده است. در مقایسه میانگین¬ها مشاهده شد که تنش خشکی موجب کاهش اکثر صفات به جز روز تا بوتینگ، روز تا خوشه‌دهی، روز تا گل‌دهی، سختی دانه و پرولین در هر دو محیط رطوبتی شد. همچنین نشان داد که لاین¬های حاصل از تلاقی دوروم × ایمر برای صفات طول پدانکل، طول سنبله، ارتفاع بوته، عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، شاخص برداشت، وزن هزار دانه، وزن حجمی، حجم رسوب شاخص زلنی، پروتئین دانه، سختی دانه و میزان جذب آب آرد در هر دو محیط رطوبتی تنوع بالایی داشتند. دراین پژوهش در شرایط تنش و عدم تنش خشکی، بیشترین ضرایب همبستگی با عملکرد دانه پس از شاخص برداشت، مربوط به صفت روز تا سنبله¬دهی در شرایط تنش (73/0-) و صفت وزن حجمی در شرایط عدم تنش خشکی (71/0) بود. در هر دو شرایط رطوبتی همبستگی مثبت و معنی-داری بین عملکرد دانه با صفات وزن هزار دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت و وزن حجمی وجود داشت. در تجزیه به مؤلفه-های اصلی دو عامل اصلی 88/62 و 91/56 درصد از کل تنوع را به ترتیب در شرایط عدم تنش خشکی و تنش خشکی توجیه کردند. بنابراین کلیه فامیل¬های نسل F5 به سه گروه تلاقی والدین دوروم و دوروم × دوروم، دوروم × ایمر و ایمر × ایمر و والدین ایمر گروه-بندی شدند. نتایج همبستگی میان شاخص‌های مقاومت به خشکی و عملکرد در شرایط تنش و عدم تنش خشکی نشان داد که شاخص‌های STI، MP و GMP برای انتخاب ژنوتیپ‌های با عملکرد بالا در هر دو شرایط تنش و عدم تنش خشکی مناسب می¬باشند. با توجه به نمودارهای ترسیم شده برای شاخص‌های تحمل به خشکی ( STI، MP و GMP) در مقابل عملکرد در شرایط تنش و عدم تنش خشکی، ژنوتیپ‌های شماره 17، 19، ??، 37 و 45 از گروه تلاقی¬های دوروم × دوروم و ژنوتیپ‌های شماره 23، 32 و 22 از گروه تلاقی¬های دوروم × ایمر بودند که به عنوان ژنوتیپ‌های با عملکرد بالا در هر دو شرایط تنش و عدم تنش خشکی شناخته شدند. بنابراین این ژنوتیپ¬ها نسبت به تنش خشکی نیز، متحمل¬تر بودند و به‌عنوان ژنوتیپ‌های متحمل به خشکی شناسایی شدند. نتایج این تحقیق نشان داد نسل¬های ایجاد شده از تلاقی زیر گونه¬های گندم تتراپلوئید منابع با ارزشی از تنوع صفات زراعی و کیفی می¬باشند و زمینه را برای اصلاح¬گران جهت اصلاح و تولید ارقام گندم تحمل به خشکی فراهم می¬آورند. کلمات کلیدی: گندم ایمر، تحمل به خشکی، توانایی ترکیب‌ پذیری، تجزیه ژنتیکی