علی صادقی سفیدمزگی
یکی از نگرانیهای اصلی صنعت زنبورداری، سلامت و بقای کلنیها در طی فصل زمستان یا بهاصطلاح زمستانگذرانی است، چرا که دمای محیط یکی از عوامل اصلی موثر بر رشد لارو زنبورهای عسل است و به همین دلیل قرار گرفتن طولانی مدت کندو در معرض دمای سرد منجر به مرگ و میر بالاتر لاروهای زنبور عسل و نیز کاهش طول عمر زنبورهایی خواهد شد که به سن بلوغ خواهند رسید. زنبورداران میتوانند با اندازهگیری میزان تلفات زمستانه، علاوه بر آگاهی نسبی از سطح همخونی در زنبورستان خویش، به طور جداگانه میزان موفقیت یا عدم موفقیت هر کلنی در زمستانگذرانی را نیز تخمین بزنند و اقدامات لازم جهت بهبود عملکرد کلنیهایی که قدرت زندهمانی نوزادان آنها کمتر است را انجام دهند. مطالعهی حاضر با هدف ارزیابی عوامل مؤثر بر میزان جمعیت زنبور عسل و ارتباط آنها با قدرت زمستانگذرانی کلنیهای زنبور عسل انجام شد. بدین منظور اطلاعات 198 کلنی طی سالهای 1398 و 1399 در ایستگاه تحقیقات زنبور عسل و پرورش ملکه استان گیلان مورد بررسی قرار گرفت که 105 کلنی مربوط به سال 1398 و 93 کلنی نیز مربوط به سال 1399 بود. دادهها در طی دو نوبت در هر سال، یکبار قبل از فصل سرد سال یعنی تابستان و بار دیگر بعد از اتمام فصل سرد سال و در آغاز فعالیت زنبورهای عسل در فصل بهار جمعآوری گردید. میزان ذخیرهی گردهی گل هر کندو، رفتارهای بهداشتی، قدرت ادامه حیات نوزادان، جمعیت نوزادان و زنبورهای بالغ قبل از زمستانگذرانی اندازه گیری شد.تجزیه و تحلیل دادهها توسط نرم افزار SAS 9.4 (2022) و با استفاده از رویهی Genmod و با لحاظ نمودن تاثیر عوامل مختلف بر قدرت زمستانگذرانی به طور همزمان مورد بررسی قرار گرفت. نتایج کلی حاصل از این پژوهش نشان داد که رفتارهای بهداشتی اثر معنیداری بر قدرت زمستانگذرانی نداشته است (05/0P>). با تخمین نسبت بخت نیز روشن شد که اختلاف معنی داری در بین دو گروه مورد بررسی وجود ندارد (05/0P>). لیکن اثر قدرت ادامه حیات نوزادان بر قدرت زمستانگذرانی معنیدار بود (05/0P<). رابطهی بین تعداد سلولهای خالی شمارش شده برای ارزیابی این صفت و میزان تلفات زمستانه نیز نشان داد که کاهش قدرت ادامه حیات نوزادان، افزایش تلفات زمستانه را بهدنبال خواهد داشت. یکی از عوامل موثر بر زمستانگذرانی کندوهای زنبور عسل ذخایر غذایی کندو می باشد بنحوی که باید ذخایر عسل زمستان به اندازه ای باشد که کندو بتواند ایام سرد سال را تا رسیدن به فصل بهار و برقراری طبیعی جریان شهد به کندو بخوبی سپری نماید. از آنجایی که گرده نقش مهمی در پرورش لاروهای زنبور عسل دارد لذا در این تحقیق تاثیر میزان ذخیرهی گردهی گل قبل از فصل سرد سال به عنوان یک منبع غذایی بر قدرت بقا در فصل زمستان مورد بررسی قرار گرفت که از لحاظ آماری معنی دار نبود(05/0<P). بعلاوه تاثیر جمعیت نوزادان قبل از فصل سرد سال نیز بر قدرت زمستانگذرانی معنی دار نبود (05/0<P)، لیکن جمعیت زنبورهای بالغ قبل از فصل سرد سال تا حد زیادی بر میزان موفقیت کلنی در زمستانگذرانی مؤثر و از نظر آماری کاملا ًمعنیدار بود (05/0P<). رابطهی بین جمعیت زنبورهای بالغ قبل از فصل سرد سال و میزان تلفات زمستانه نشان داد که هرچقدر میزان جمعیت زنبورهای بالغ در کندو بیشتر باشد، میزان تلفات زمستانه کاهش مییابد. از آنجایی که در برخی مناطق و در برخی از سال ها زنبورها شهد کافی برای زنده ماندن در فصل زمستان جمع آوری نمی کنند، لذا در این تحقیق تاثیر سال نیز بر قدرت زمستانگذرانی مورد بررسی قرار گرفت که با توجه به محدود بودن تعداد سالهای مورد بررسی (فقط دو سال) این تفاوت از لحاظ آماری معنیدار نبود (05/0P>). تخمین نسبت بخت موفقیت کلنیهای سال 1398 در امر زمستانگذرانی در برابرکلنیهای سال 1399 نیز برآورد گردید و نتایج این بخش نیز نشان داد که اختلاف بین این دو سال از لحاظ آماری معنیدار نمی باشد (05/0P>). بعبارت دیگر سالهای مورد بررسی تفاوت قابل توجهی در زمستانگذرانی کندوهای مورد بررسی نداشته اند. کلمات کلیدی: رفتارهای بهداشتی، تلفات زمستانه، هم خونی، طول عمر، سلامت، گرده ی ذخیره شده در کندو

