مهران شیروانی جوزدانی
یکی از بزرگ¬ترین چالش¬های زیست¬محیطی قرن 21 ام کمبود آب شیرین است. کشور ایران در یکی از مناطق خشک جهان قرارگرفته و از لحاظ کمبود آب با بحران مواجه است. کاربرد پساب برای آبیاری در افزایش بهره¬وری مصرف آب در مناطق خشک و نیمهخشک موردتوجه ویژه¬ای قرارگرفته است اما کاربرد پساب در آبیاری میتواند بر کیفیت خاک این مناطق تأثیرگذار باشد. کیفیت خاک را میتوان ظرفیت خاک در ایفای کارکردهای آن در اکوسیستم بهمنظور حفظ حاصلخیزی و بقای بیولوژیک در راستای بهبود سلامت گیاه، جانوران و انسان تعریف نمود. دانشگاه صنعتی اصفهان به دلیل کمبود آب در این استان و همچنین کنترل آلودگیهای زیستمحیطی از پساب تصفیهشده برای آبیاری فضای سبز این دانشگاه استفاده میکند. این پژوهش در جهت ارزیابی آثار آبیاری با پساب تصفیهشده بر کیفیت خاک اراضی فضای سبز دانشگاه انجام شد. بدین منظور با توجه به سابقه آبیاری سه قطعه در فضای سبز دانشگاه نظر گرفته شد. نواحی نمونهبرداری شده شامل قطعه 1)آبیاری شده با آب کانال. قطعه 2) آبیاری شده (در طی 10 سال) تنها با پساب. قطعه3) به طور متناوب با آب کانال و پساب آبیاری شده است. برای اندازهگیری شاخصهای شیمیایی از دو عمق 0 تا 10 و 10 تا 30 سانتیمتری از خاک نمونهبرداری صورت گرفت همچنین برای اندازهگیری شاخصهای فیزیکی از عمق 0 تا 10 سانتیمتری نمونه دستنخورده گرفته شد. در هر قطعه خاکهایی که آبیاری نشده ¬بودند،نمونهبرداری به عنوان شاهد در نظر گرفته شد. سپس، نمونه¬ها به آزمایشگاه منتقل و شاخصهای شیمیایی خاک که شامل pH ، هدایت الکتریکی، درصد ماده آلی، نیتروژن کل، فسفر قابل دسترس، پتاسیم تبادلی، سدیم محلول، فلزات سنگین کل (کروم، روی، نیکل، سرب وکادمیوم)، غلظت یونهای کلسیم و منیزیم محلول، ویژگیهای فیزیکی خاک شامل رطوبت ظرفیت زراعی، رطوبت حد پژمردگی، آب قابل استفاده، تهویه نسبی خاک، گنجایش زراعی نسبی خاک، شاخصهای تهویه، وزن مخصوص ظاهری خاک، هدایت هیدرولیکی خاک، ویژگی بیولوژیکی خاکها شامل تنفس پایه میکروبی، در نمونهها به روش استاندارد اندازهگیری گردید. نتایج به دست آمده نشان داد که مقدار هدایت الکتریکی، درصد کربن آلی، نیتروژن کل، فسفر قابل دسترس، پتاسیم قابل جذب، کلسیم و منیزیم محلول، تنفس میکروبی در خاکهای آبیاری شده با پساب(قطعه 2) نسبت به نمونه شاهد و قطعه یک و سه که بهطور متناوب آب کانال و پساب آبیاری شدهاند افزایش یافته است. همچنین غلظت کل فلزات سنگین سرب، روی و کادمیوم در خاک قطعه 2 افزایش معنیدار نسبت به خاک شاهد و خاکهای قطعه یک و سه داشت اما مقدار آن از مقادیر مجاز محیطزیست کمتر بود. این درحالیاست که غلظت کل مس و کروم در خاکهای آبیاریشده با پساب بیشتر از مقادیر مجاز بود که نیاز به بررسی بیشتری دارد. مقدار سدیم محلول و نسبت جذب سدیم در خاکهای آبیاری شده با پساب(قطعه 2) نسبت به خاکهای آبیاری شده با آب پساب وکانال(قطعات 1و3) و نمونههای شاهد مقادیر کمتری داشتند اما در هر سه قطعه مقدار آن، در نمونههای آبیاری شده نسبت به شاهد کمتر بود. همچنین نتایج نشان داد با توجه به نوع خاک منطقه، آبیاری با پساب و کشت درختان زیتون بر اغلب شاخصهای فیزیکی کیفیت خاک بیتاثیر بوده است. در کل استفاده از پساب آبیاری برای جنگلکاریهای دانشگاه صنعتی اصفهان موجب افزایش برخی شاخصهای کیفیت خاک این اراضی شده، بر برخی شاخصها بیتاثیر بوده و در مورد تعدادی از شاخصها اثر سوء داشته است.کلمات کلیدی: کیفیت خاک، کیفیت بیولوژیک خاک، کیفیت فیزیکی خاک، پساب تصفیهشده، دانشگاه صنعتی اصفهان

