زعفران یکی از گران‌ترین محصولات تجاریدر بین گیاهان دارویی جهان است و به همین دلیل به آن طلای سرخ می‌گویند.   کنه Rhizoglyphus robini Claparede (Acari: Acaridae)   یکی از آفات مهم زعفران در ایران است که باعثزردی و کاهش رشد زعفران و در نهایت از بین رفتن پیازها می‌شود. کشاورزان در ایراناز برخی کنه‌کش ها مانندآبامکتین و پروپارژیت برای محافظت از پیاز­ زعفران در برابر این آفت استفاده می‌کنند.استفاده مکرر از کنه‌کش‌ها ممکن است منجر به ایجاد مقاومت شود.هدف از این مطالعه بررسی وضعیت مقاومت این آفت در استان‌های خراسان رضوی (نیشابور، بجستان، زاوه،تربت جام)، خراسان جنوبی (قائن، فردوس) و استان اصفهان (پادنا، اصفهان) به ترکیباتآبامکتین، پروپارژیت و چهار ارگانوفسفره پر کاربرد (دیازینون، پروفنوفوس، کلرپیریفوسو دیکلرووس) بود. در جمعیت‌های مختلف R. robini به منظور تعیین مقاومت به کنه‌کش‌ها، زیست سنجی به روش کاغذ صافی آغشته بهکنه‌کش‌ انجام شد. در برابر آبامکتین جمعیتپادنا با LC50 برابر با 07/3 میلی گرم مادهموثره بر لیتر(mg a.i.L-1) حساس­ترین جمعیتو جمعیت‌های زاوه و تربت جام با LC50 برابر با 97/16و 74/19 میلی گرم ماده موثره بر لیتر و نسبت مقاومت 50/5 و 42/6 برابری به ترتیبمقاوم‌ترین جمعیت‌ها شناخته شدند. سینرژیست پی پرونیل بوتوکساید (PBO)، مهار کنندهآنزیم‌های سیتوکروم P450  مونواکسیژنازها میزان مقاومت در جمعیت زاوه را اندکی کاهش داد که نشاندهنده، نقش آنزیم‌های P450 در مقاومت به آبامکتین در این جمعیتمی‌باشد. سه سینرژیست دی اتیل مالئات(DEM)، تری فنیل فسافات(TPP)   و پی پرونیل بوتوکساید(PBO)   میزان مقاومت را در جمعیت‌ مقاوم به آبامکتین تربتجام کاهش ندادند، لذا به نظر می­رسد آنزیم‌های گلوتاتیون اس ترانسفراز، سیتوکرومP450 مونوکسیژناز وکربوکسیل استراز در مقاومت نقش ندارند. جمعیت پادنا به پروپارژیت نیز حساسیتبالایی نشان داد، در حالی که جمعیت‌های زاوه و تربت جام به ترتیب مقاومت 6 و 7برابری به این ترکیب نشان دادند. پیش تیمار با سولفین پیرازون (SUL) مقاومت بهپروپارژیت را جمعیت‌ مقاوم تربت جام شدیدا کاهش داد. سینرژیست   DEM میزان سمیت پروپارژیت را در هر دوجمعیت ها مقاوم زاوه و تربت جام افزایش داد. جمعیت‌های زاوه و تربت جام در برابرسموم فسفره نیز مقاومت 13 تا 76 برابری نشان دادند. اگر چه اندازه گیری‌های آنزیمیو پیش تیمار با سینرژیست‌ها نشان داد افزایش سم زدایی به میزان کمی در مقاومت موثراست ولی غلظت مهار کننده 50 درصد (IC50) آنزیم استیل کولین استراز توسط کلرپیریفوس در جمعیت مقاوم حدود 8 برابر جمعیت حساس (پادنا) برآوردشد. بنابراین به نظر می­رسد در مقاومت به این ترکیبات غیر حساس شدن آنزیم استیلکولین استراز (AChE)  نقش اصلی در مقاومت دارد. نتایج حاصل از بررسی سمیت 22 کنه کش/ حشره کشعلیه کنه پیاز زعفران و کنه شکارگر G. aculifer نشان داد کهبالاترین میزان سمیت مربوط به گروه فسفره های آلی می باشد. در بررسی فعالیت کنهکشی 26 اسانس گیاهی بالاترین میزان سمیت علیه کنه ماده بالغ پیاز زعفران مربوط بهاسانس گیاه رازیانه با LC50 برابر با 6/46میلی گرم ماده موثره بر لیتر بود. فعالیت کنه کشی اسانس گیاه رازیانه در کنه بالغشکارگر G. aculifer و همچنین لارو کنه پیاز زعفران به ترتیب3/85 و 06/18 میلی گرم ماده موثره بر لیتر بود. در این تحقیق، تحمل به سرما و نقطهفوق سرمایی (SCP) کنه زعفران در سه جمعیت و دو محدودهدمایی اندازه‌گیری شد. نتایج ما نشان داد که میانگین SCP کنه زعفرانبدون تفاوت معنی‌دار در بین جمعیت حدود 6/14- درجه سانتی‌گراد بود. در حالی که،سازگاری به سرمای کنه‌ها به طور قابلتوجهی SCP آن‌ها را به میانگینتقریباً 5/16- درجه سانتی‌گراد کاهش داد. قرار گرفتن در معرض 24 ساعته کنه‌ها دردمای صفر و 5/2- درجه سانتی‌گراد تأثیر معنی‌داری بر بقای کنه‌ها نداشت، اما وقتیکنه‌ها در دمای 5- درجه سانتی‌گراد در 24 ساعت قرار گرفتند، بقا بدون تفاوت معنی‌داربین جمعیت‌ها به پایین‌ترین سطح یعنی 60 % رسید. با قرار گرفتن در معرض 24 ساعتهدر دمای 5/7 - درجه سانتی‌گراد، بقای کنه‌ها به پایین ترین میزان، حدود 10 درصد رسید.از آنجایی که   بیشتر مرگ و میرها در دمایبالاتر از SCP رخ می‌دهد، با پیوند نقطه انجماد و درصد مرگ ومیر، بنابراین کنهزعفران را می توان یک گونه غیر مقاوم به یخ زدگی و بدون توانایی مقاومت در برابرتشکیل یخ بین سلولی در نظر گرفت.

کلمات کلیدی: اسانس گیاهی، مقاومت متابولیکی، غیر حساس شدن