کنه تارتن   Tetranychus turkestani (Acari: Tetranychidae)یکی از مهم‌ترین آفات گیاهی در سطح جهان است که به انواع گیاهان زراعی، باغی، گلخانه­ای و زینتی خسارت قابل توجهی وارد می­کند. سیکل زندگی کوتاه و باروری بالای این آفت سبب رشد جمعیت سریع آن می‌شود. این کنه با تغذیه از محتویات سلول­های مزوفیل برگ باعث ریزش آن و کاهش شدید فتوسنتز شده و به طور کلی بر کمیت و کیفیت گیاه میزبان تاثیر منفی می­گذارد. با توجه به بروز مقاومت نسبت به کنه‌کش‌ها استفاده از سایر روش‌های مدیریت آفات برای کنترل کنه‌ها ضروری است. ایجاد مقاومت القایی توسط ترکیبات طبیعی، یک رویکرد جایگزین یا تلفیقی برای آفت‌کش‌ها جهت کنترل گیاه­خواران است. ترکیبات پلی­آمین به عنوان تنظیم­کننده­‌های رشد گیاهان در افزایش مقاومت به تنش‌های زیستی و غیرزیستی موثر هستند. در این پژوهش تاثیر پلی­آمین اسپرمین بر پارامترهای جدول زندگی کنه ترکستانی و تعیین غلظت موثر این ترکیب در کاهش حساسیت گیاه خیار به این آفت مورد بررسی قرار گرفت. تاثیر این ترکیب بر محتوای هیدروژن پراکسید، مالون دی آلدئید، نشت یونی و   فعالیت آنزیم‌های آسکوربات پراکسیداز و کاتالاز تحت تاثیر کنه ترکستانی در گیاه خیار ارزیابی شد. گیاهان خیار با غلظت­های 1، 2 و 3 میلی­مولار اسپرمین تیمار شده و تحت تاثیر تنش کنه ترکستانی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که غلظت‌های مورد استفاده اسپرمین طول دوره جنینی را تحت تاثیر قرار ندادند. بیشترین طول دوره لاروی مربوط به غلظت 3 میلی­مولار و کم­ترین طول دوره پروتونمف مربوط به غلظت 1 میلی­مولار اسپرمین بود. طول دوره استراحت سوم در تیمار 2 میلی­مولار اسپرمین نسبت به شاهد افزایش یافت. تیمار 1 و 3 میلی­مولار اسپرمین طول عمر کنه­های بالغ و کل دوره زندگی را کاهش دادند. در بین تیمارهای اسپرمین، دوره تخم­ریزی، میزان باروری و نرخ ناخالص و خالص تولیدمثل در تیمار 1 میلی­مولار اسپرمین نسبت به شاهد افزایش یافت. تیمار 1 میلی­مولار اسپرمین، بلندترین پیک ارزش تولیدمثلی و بیشترین میزان باروری و امید به زندگی را نشان داد. تیمار 2 میلی­مولار اسپرمین کوتاه­ترین پیک مربوط به نرخ زنده­مانی و هم­چنین کم­ترین دامنه باروری و امید به زندگی را برای کنه ایجاد کرد. غلظت­های مختلف اسپرمین، دوره پیش از تخم­ریزی و دوره پیش از تخم­ریزی کل را نسبت به شاهد تحت تاثیر قرار ندادند. تیمار 2 میلی­مولار اسپرمین نرخ ذاتی افزایش جمعیت و نرخ متناهی افزایش جمعیت را کاهش داد. همه تیمارهای اسپرمین میانگین طول یک نسل را افزایش دادند. تغذیه کنه ترکستانی از گیاه خیار باعث افزایش تولید H2O2 و MDA   گردید که با افزایش میزان نشت یونی همراه بود. با افزایش تولید H2O2، فعالیت آنزیم­ APX افزایش یافت و فعالیت آنزیم CAT مهار شد. تیمار 1 میلی­مولار اسپرمین در حضور کنه، سطح پایین­تر محتوای H2O2   و کاهش میزان MDA و نشت یونی در روز اول، سوم و پنجم را نسبت به شاهد دارای کنه نشان داد. این تیمار نتوانست میزان فعالیت آنزیم­های APX و CAT را در روز سوم و پنجم افزایش دهد. تیمار 2 میلی­مولار اسپرمین دارای کنه محتوای H2O2 و MDA کم­تری در روزهای اول و سوم نسبت به سایر تیمارهای دارای کنه نشان داد. هم­چنین میزان نشت یونی این تیمار در روز اول، سوم و پنجم نسبت به تیمارهای اسپرمین دارای کنه کم­تر بود. بیشترین فعالیت آنزیم­های آنتی اکسیدانی APX و CAT تا روز پنجم نیز مربوط به این تیمار بوده­است. تغییرات شاخص­های زیستی خصوصا   H2O2 در غلظت 3 میلی­مولار غیرطبیعی بوده و می­توان احتمال سمی بودن این غلظت را مطرح کرد. این پژوهش نشان داد که غلظت 2 میلی­مولار اسپرمین بیشترین تاثیر را در کاهش حساسیت گیاه خیار به کنه ترکستانی داشته است.

کلمات کلیدی: جدول زندگی، پلی‌آمین، دفاع گیاه، تنش اکسیداتیو، برهمکنش گیاه-گیاهخوار