چكیده
افزایش فشار بر منابع طبیعی، گسترش آلودگی های زیست محیطی و مصرف بی رویه نهاده های شیمیایی، ضرورت حركت به سوی كشاورزی پایدار و ارتقای مسئولیت پذیری زیست محیطی بهره برداران را بیش از پیش نمایان ساخته است. در این میان، تولیدات گلخانه ای ضمن برخورداری از مزایای اقتصادی و افزایش بهره وری، در صورت مدیریت نامناسب می توانند پیامدهای قابل توجهی بر منابع آب، خاك و محیط زیست برجای گذارند. از این رو، شناخت عوامل موثر بر مسئولیت پذیری زیست محیطی تولیدكنندگان و تعیین میزان جبران اقتصادی مورد انتظار آنان برای پذیرش شیوه های تولید سازگار با محیط زیست، می تواند مبنای مناسبی برای طراحی سیاست های حمایتی و توسعه كشاورزی پایدار باشد. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف تحلیل مسئولیت پذیری زیست بومی تولیدكنندگان محصولات گلخانه ای شهرستان جیرفت و برآورد تمایل به دریافت آنان برای پذیرش تولید ارگانیك با استفاده از روش ارزش گذاری مشروط انجام شد.
این پژوهش از نظر هدف، كاربردی و از نظر روش اجرا، توصیفی-پیمایشی است. اطلاعات مورد نیاز از طریق پرسشنامه محقق ساخته و مصاحبه حضوری با تولیدكنندگان گلخانه ای شهرستان جیرفت گردآوری شد. برای تحلیل روابط بین متغیرها از آزمون های همبستگی، آزمون t مستقل، آزمون كروسكال-والیس و سایر آزمون های استنباطی استفاده شد. همچنین به منظور برآورد تمایل به دریافت تولیدكنندگان، الگوی ارزش گذاری مشروط مبتنی بر سوال های دو وجهی و مدل توبیت راست سانسور به كار گرفته شد.
نتایج پژوهش نشان داد كه نگرش زیست محیطی مهم ترین عامل مؤثر بر مسئولیت پذیری زیست محیطی تولیدكنندگان بوده و پس از آن، متغیرهای اقتصادی نقش تعیین كننده ای در شكل گیری رفتارهای مسئولانه ایفا می كنند. همچنین، انگیزه های اقتصادی و نوع بازار هدف بر سطح دانش و گرایش تولیدكنندگان به رفتارهای زیست محیطی تأثیر معناداری دارند. نتایج ارزش گذاری مشروط و برآورد مدل توبیت نشان داد میانگین تمایل به دریافت تولیدكنندگان برای پذیرش تولید ارگانیك 49/102 درصد بوده و در سطح اطمینان 95 درصد در بازه 12/98 تا 85/106 درصد قرار دارد. افزون بر این، متغیرهای حجم تولید، سرمایه اجتماعی، سطح تحصیلات، سن، مساحت گلخانه و بازار هدف از مهم ترین عوامل مؤثر بر تمایل به دریافت شناسایی شدند.
در مجموع، یافته های پژوهش نشان می دهد كه پذیرش تولید ارگانیك در میان تولیدكنندگان گلخانه ای مستلزم هم زمانی ارتقای آگاهی زیست محیطی و فراهم سازی مشوق های اقتصادی است. از این رو، توسعه بازار محصولات ارگانیك، تقویت حمایت های مالی و آموزشی و كاهش ریسك های گذار به تولید ارگانیك، می تواند زمینه ارتقای مسئولیت پذیری زیست محیطی و توسعه كشاورزی پایدار را فراهم سازد.

واژه های كلیدی: تمایل به دریافت، مدل توبیت، كشاورزی ارگانیك، كشاورزی پایدار، سرمایه اجتماعی، رفتار زیست محیطی.