خشكی یكی از مهم ترین تنش های غیرزیستی محدودكننده رشد و عملكرد گیاهان است كه با ایجاد اختلال در فرآیندهای فیزیولوژیك و بیوشیمیایی، موجب كاهش رشد و تولید زیست توده می شود. استفاده از عناصر مفید نظیر سلنیوم می تواند با تقویت سیستم دفاع آنتی اكسیدانی، حفظ وضعیت آبی و كاهش آسیب های اكسیداتیو، تحمل گیاهان به تنش خشكی را افزایش دهد. مریم گلی دارویی (.Salvia officinalis L) نیز به دلیل ارزش دارویی، اقتصادی و كاربرد در فضای سبز، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. این پژوهش با هدف بررسی اثر محلول پاشی سلنیوم بر برخی صفات مورفولوژیك، فیزیولوژیك و بیوشیمیایی مریم گلی دارویی تحت تنش خشكی، به صورت آزمایش فاكتوریل دو عاملی در قالب طرح بلوك های كامل تصادفی با چهار تكرار در گلخانه انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل سه سطح آبیاری (80، 60 و 40 درصد ظرفیت زراعی) و سه غلظت سلنیوم (0، 50 و 100 میلی گرم در لیتر سلنات سدیم) بود. در پایان آزمایش، صفات مورفولوژیك، وضعیت آبی، رنگیزه های فتوسنتزی، نشت الكترولیت، پرولین، مالون دی آلدئید، پروتئین كل، فنول كل و فعالیت آنزیم های كاتالاز و آسكوربات پراكسیداز اندازه گیری شدند. نتایج نشان داد كه تنش خشكی موجب كاهش ارتفاع، وزن تر و خشك اندام هوایی و ریشه، محتوای نسبی آب برگ، Fv/Fm ، رنگیزههای فتوسنتزی، پروتئین كل و فعالیت كاتالاز و در مقابل، افزایش درصد خشكیدگی، نشت الكترولیت، پرولین، مالون دی آلدئید و فنول كل شد. فعالیت آسكوربات پراكسیداز در تنش متوسط افزایش یافت، اما در تنش شدید كاهش پیدا كرد. محلول پاشی سلنیوم نیز بسته به غلظت و شدت تنش، پاسخ های متفاوتی ایجاد كرد؛ به طوری كه غلظت 50 میلی گرم در لیتر موجب بهبود وزن تر اندام هوایی و ریشه، پروتئین كل و فعالیت آسكوربات پراكسیداز شد، در حالی كه غلظت 100 میلی گرم در لیتر موجب افزایش نشت الكترولیت و كاهش پروتئین كل گردید. اثر متقابل تنش خشكی و سلنیوم نیز برای برخی صفات معنی دار بود و نشان داد كه پاسخ مریم گلی دارویی به سلنیوم به شدت تنش وابسته است. در مجموع، محلول پاشی مناسب سلنیوم، به ویژه در غلظت 50 میلی گرم در لیتر، می تواند در كاهش برخی آثار زیان بار تنش خشكی و بهبود ویژگی های رشدی، فیزیولوژیك و بیوشیمیایی مریم گلی دارویی مؤثر باشد.
كلمات كلیدی: سلنات سدیم ، تنش خشكی، وضعیت آبی گیاه، آنزیمهای آنتیاكسیدانی