سفیدبالک پنبه ( tabaciBemisia) آفت پلی فاژی است که با تغذیه از گیاهان و انتقال ویروس های گیاهی باعث خسارت به گیاهان میزبان می شود. استفاده از حشره کش ها به طورگسترده روی این حشره باعث شده است که جمعیت های مقاوم این آفت به حشره کش های مختلف توسعه پیدا کنند. توسعه مقاومت در جمعیت حشرات، هزینه های سازگاری را به آنها تحمیل می کند. هدف این پژوهش بررسی هزینه های سازگاری ناشی از مقاومت به حشره کش های اسپیروتترامات، سایپرمترین و دیکلرووس در جمعیت های مقاوم B.tabaci و مقایسه با جمعیت های حساس است. هزینه های سازگاری مورد نظر در این تحقیق، ویژگی های زیستی و باروری، تغییرات در جثه و حساسیت به قارچ پاتوژن Beauveria bassiana بود. به این منظور 4 جمعیت از B.tabaciکه از مناطق مختلف استان اصفهان و یزد و بندرعباس جمع آوری شده بود با انجام آزمایشات زیست سنجی، به صورت مقاوم و حساس به حشره کش طبقه بندی شد. در این تست جمعیت دهاقان مقاوم به حشره کش های اسپیروتترمات و سایپرمترین و جمعیت یزد، جمعیت مقاوم به حشره کش دیکلرووس شناخته شد. همچنین جمعیت گز، به عنوان جمعیت حساس به حشره کش های سایپرمترین و دیکلرووس و جمعیت بندرعباس به عنوان جمعیت حساس به اسپیروتترامات شناخته شدند. نتایج بررسی جدول زندگی-باروی سفیدبالک پنبه در جمعیت های مقاوم و حساس به حشره کش ها نشان داد که مقاومت به حشره کش تاثیر منفی بر رشد جمعیت این حشره دارد بطوریکه بقا، باروری و نرخ رشد در جمعیت حساس به حشره کش اسپیروتترامات(بندرعباس)، به ترتیب 25/1 ، 07/3 و 76/4 برابر بیشتر از بقا، باروری و نرخ رشد در جمعیت مقاوم به حشره کش اسپیروتترامات(دهاقان) بود. همچنین تفاوت های اندازه در شکل شناسی بین جمعیت های حساس و مقاوم به حشره کش های مذکور در هر دو جنس نر و ماده، نشان داد که تفاوت های معنی داری به ویژه در عرض شکم ماده ها و طول بدن در هر دو جنس، در جمعیت های حساس و مقاوم وجود دارد، به ویژه در ماده ها که تفاوت در عرض شکم مشاهده شد، به طوریکه عرض شکم در ماده های حساس به حشره کش اسپیروتترامات(بندرعباس) 20/1 برابر بیشتر از عرض شکم در ماده های مقاوم به حشره کش اسپیروتترامات (دهاقان) محاسبه شد. کاهش جثه در جمعیت های مقاوم به حشره کش به ویژه در ماده ها می تواند تاثیر منفی بر قدرت باروی آنها داشته باشد و جزو هزینه های سازگاری طبقه بندی شود. بررسی زیست سنجی قارچ بیمارگر B.bassiana روی بالغین و پوره های جمعیت های حساس و مقاوم به حشره کش سفید بالک پنبه نشان داد که جمعیت های مقاوم در برابر حشره کش ها، در برابر این قارچ بیمارگر نیز مقاومت نشان می دهند، بطوریکه این قارچ روی پوره های حساس به حشره کش ها، مرگ و میر بیشتری ایجاد می کند و غلظت کشنده 50 درصد (LC50)در پوره های جمعیت مقاوم به حشره کش اسپیروتترامات(دهاقان)،54/3 برابر بیشتر از LC50 در پوره های جمعیت حساس به حشره کش اسپیروتترامات(بندرعباس) بود. مقاومت جمعیت های مقاوم به حشره کش در برابر قارچ بیمارگر می تواند کنترل بیولوژیک این جمعیت ها با قارچ های بیمارگر را به طور منفی متاثر سازد. با توجه به این که جمعیت های سفیدبالک مقاوم به حشره کش در ویژگی های زیستی، رشد جمعیت و مقاومت به عوامل بیماری زا متفاوت از جمعیت های حساس اولیه هستد، در انتخاب روش های کنترل آفت بعد از گسترش مقاومت باید هزینه های سازگاری را که جمعیت مقاوم متحمل شده است، در نظر گرفت.
کلمات کلیدی: سفیدبالک پنبه ، قارچ بیمارگر حشرات ،جدول زندگی-باروری، کنترل بیولوژیک، آفات گلخانه، حشره کش های کتوانول .