تریپس غربی گل (Frankliniella occidentalis) از مهم ترین آفات گل رز(Rosa hybrid) است و به ویژه در تولید رز شاخه بریده موجب کاهش شدید کیفیت و ارزش بازار محصول می شود. این پژوهش با هدف شناسایی ارقام مقاوم و حساس رز و بررسی برخی شاخص های بیولوژیک، ریخت شناسی و بیوشیمیایی مؤثر بر میزان جذب و خسارت این آفت انجام شد. در مرحله نخست، پایش مزرعه ای تریپس در یک گلخانه تجاری بر روی 13 رقم رز در قالب طرح بلوک های کاملا تصادفی و طی سه دوره نمونه برداری ماهانه صورت گرفت. بر اساس نتایج این پایش، 8 رقم با بیشترین و کمترین سطوح آلودگی انتخاب و آزمون ترجیح رنگ در شرایط کنترل شده انجام شد. برای این منظور، در هر تکرار 8 شاخه گل از 8 رقم مختلف در جعبه های شفاف در قالب طرح کاملا تصادفی قرار گرفت و رفتار انتخابگری تریپس ارزیابی شد. نتایج نشان داد که دو رقم سامورایی و سیلورین کمترین جذابیت را برای تریپس داشتند و به عنوان ارقام مقاوم، و دو رقم آوالانچ و پرل بیشترین جذابیت را نشان دادند و به عنوان ارقام حساس انتخاب شدند. در مرحله نهایی، پایه های پیوندی این چهار رقم تهیه و به گلخانه دانشگاه صنعتی اصفهان منتقل شد. پس از استقرار و گلدهی بوته ها، تریپس بالغ در مرحله گل کامل رهاسازی شد و شاخص های مختلف شامل تعداد تریپس در گل، تعداد گلبرگ های آسیب دیده، امتیازدهی ظاهری شدت خسارت، و همچنین ویژگی های بیوشیمیایی (فنل کل، پروتئین، کربوهیدرات و آنتوسیانین) و برخی صفات مورفولوژیک اندازه گیری گردید. نتایج نشان داد که رقم اوالانچ بیشترین میزان جذب و خسارت را طی تمام دوره ها داشت، درحالی که سامورایی کمترین سطح آلودگی و خسارت را نشان داد. از نظر ویژگی های شیمیایی، مقدار فنل کل و آنتوسیانین در ارقام مقاوم (سامورایی و سیلورین) به طور معنی داری بیشتر و محتوای نیتروژن در ارقام حساس (اوالانچ و پرل) بالاتر بود. این یافته ها نقش ترکیبات دفاعی فنولی و همچنین ارتباط احتمالی نیتروژن با ترجیح تغذیه ای تریپس را تأیید می کند. همچنین میزان کلسیم گلبرگ نیز در رقم سامورایی نسبت به سایر ارقام بیشتر بود. نتایج این پژوهش نشان داد که ترکیب ویژگی های رنگ گل، ساختار مورفولوژیک گلبرگ و وضعیت بیوشیمیایی می تواند در مقاومت ارقام رز به تریپس نقش تعیین کننده داشته باشد. به طور کلی، رقم سامورایی می تواند به عنوان یک منبع مقاوم برای برنامه های مدیریت تلفیقی آفات و اصلاح رز معرفی شود.
کلمات کلیدی: رز شاخه بریده، تریپس غربی گل، ارقام مقاوم رز، مدیریت تلفیقی آفات