کمبود ریزمغذی ها، به ویژه مواد معدنی، یکی از چالش های مهم سلامت عمومی در جهان به شمار می رود که شیوع آن در کشورهای کم درآمد بیشتر است. کلسیم نقش اساسی در حفظ ساختار و استحکام بافت های سخت بدن، به ویژه دندان ایفا می کند و کمبود آن می تواند منجر به تضعیف مینای دندان، کاهش محتوای معدنی عاج و بروز مشکلاتی نظیر حساسیت بیش از حد عاج شود. در سال های اخیر، رویکردهایی مبتنی بر دوباره معدنی کردن عاج، به عنوان مؤثرترین راهکار برای کاهش این عارضه مورد توجه قرار گرفته اند. در مطالعه ی حاضر کمپلکس هائی حاوی کلسیم تهیه شد و پتانسیل آن برای دوباره معدنی شدن دندان و تولید آدامس غنی شده از کلسیم بررسی گردید. برای تامین جزء کلسیمی کمپلکس، از کربنات کلسیم استفاده شد و به منظور افزایش دسترسی زیستی آن، از لیپوپپتیدهای میکروبی به عنوان حامل آن ها استفاده گردید. در مطالعات قبلی نشان داده شده است کلسیم موجود در این کمپلکس دسترسی زیستی بالائی دارد. در این پروژه تاثیر این کمپلکس ها بر روی عاج دندان پوسیده بررسی شد تا پتانسیل این ماده برای استفاده برای دوباره معدنی شدن دندان مشخص شود. در فاز بعدی پروژه، غنی سازی آدامس با استفاده از کمپلکس های کلسیمی انجام گرفت و خصوصیات آدامس بررسی شد. به این منظور، دندان های آسیاب انسان از مراکز درمانی جمع آوری شدند و طی برش زنی، قسمت عاج آن ها جدا گردید. عاج های دندانی سالم با استفاده از محلول اسید سیتریک پوسیده شدند و پوسیدگی آن ها با استفاده از میکروسکوپ الکترونی روبشی نشر میدانی مدل Quanta 450 FEG مورد تایید قرار گرفت. دندان های پوسیده شده با استفاده از کمپلکس های کلسیمی تیمار شدند و با دندان هائی که با بزاق مصنوعی و نمک کربنات کلسیم (به عنوان شاهد) تیمار شده بودند، مقایسه شدند. نتایج این مطالعه نشان داد که دندان های تیمار شده با کمپلکس کلسیمی به صورت معناداری دوباره معدنی شده بودند که این مورد با استفاده از آنالیزهای سختی، زبری، درصد تخلخل، میزان بلورینگی و مورفولوژی دندان ها تایید شد. این در صورتی بود که دندان های تیمار شده با بزاق مصنوعی پوسیده تر شده بودند و میزان دوباره معدنی شدن دندان های تیمار شده با نمک کربنات کلسیم، به صورت معناداری کمتر از دندان های تیمار شده با کمپلکس بود. در فاز دوم پژوهش نتایج نشان داد که این غنی سازی، تغییر معنی داری در بافت، درصد خاکستر و خصوصیات حسی آدامس ایجاد نکرد و تنها تفاوت معنی دار در رنگ نمونه های غنی شده گزارش شد. در ادامه ی این پروژه، میزان انتشار کلسیم از آدامس های غنی شده، در طی مکانیسم شبیه جویدن بررسی شد و نشان داده شد که در صورتی که آدامس با 8/0 کمپلکس غنی شود، انتشار کلسیم از آن به صورت معناداری انجام می گیرد. نتایج بدست آمده از پروژه ی حاضر نشان می دهد که این کمپلکس های تهیه شده از لیپوپپتید-کلسیم می توانند در دوباره معدنی شدن دندان موثر بوده و در صورتی که به آدامس افزوده شوند، بدون تغییر قابل توجهی در خصوصیات آن، آدامس را به یک سیستم تحویل کلسیم به دندان تبدیل کنند. استفاده از این کمپلکس ها می تواند راهکاری غیرتهاجمی، کاربردی و امیدبخش برای بازسازی دندان با استفاده از مواد خوراکی پیشنهاد دهد.
کلمات کلیدی: دوباره معدنی شدن، فراسودمند، کلسیم، لیپوپپتید، آدامس، عاج دندان