در اکثر مزارع کشاورزی ایران سامانه آبیاری بارانی سنترپیوت یک روش حرفه ای در آبیاری نوین است که گاها طراحی یا اجرای نادرست این سامانه بازده واقعی را کاهش می دهد که باعث عدم توزیع آب در طول لترال، عدم یکنواختی پخش و ایجاد شرایط ماندابی یا رواناب می شود. ارزیابی ماشین های آبیاری سنترپیوت یک ابزار مدیریتی است که این امکان را فراهم می کند که بتوان با استفاده از منابع و امکاناتی که در مزرعه در دسترس است از بهترین عملکرد استفاده کرد. متاسفانه در بیشتر مزارع کشاورزی ایران سامانه های آبیاری پس از اجرا، تحت نظارت و به صورت علمی مورد استفاده و بهره برداری قرار نمی گیرند. در این خصوص یکی از مهم ترین موارد ارزیابی میدانی این سامانه ها، پس از اجرا و بهره برداری است. به این منظور در مزرعه شرکت کشت و صنعت قیام اصفهان دو سامانه آبیاری سنترپیوت موجود مورد ارزیابی قرار گرفت. در این ارزیابی متوسط شاخص های ضریب یکنواختی کریستین-سن CU(C)، ضریب یکنواختی توزیع DU، ضریب یکنواختی هیمن و هینCU(H) ، بازده پتانسیل کاربرد در ربع پایین PELQ و بازده واقعی کاربرد در ریع پایینAELQ برای دو ماشین آبیاری به ترتیب برابر با 67% ، 57% ، 65% ، 45% و 54% محاسبه شده است. تحلیل نتایج بدست آمده و مقایسه آن با محدوده مجاز شاخص های بدست آمده نشان داد، این دو سامانه از کارایی قابل قبولی برخوردار نبودند. از مهم ترین دلایل کارایی نامناسب سامانه آبیاری مورد مطالعه، می توان به عدم مدیریت صحیح، فرسودگی و خرابی تجهیزات آبیاری (از جمله آبپاش ها، رگلاتور فشار و غیره)، فشار و دبی نامناسب آبپاش ها، عدم دانش کافی در استفاده بهینه از سامانه و سرعت بالای وزش باد در منطقه اشاره کرد. همچنین نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که حجم آب خروجی از اسپن ها با یکدیگر متفاوت است، به طوری که بیشترین و کمترین حجم آب خارج شده به ترتیب در اولین و آخرین اسپن مشاهده شد، بنابراین با توجه به عدم توزیع یکنواخت حجم آب در سامانه آبیاری سنترپیوت مورد مطالعه، به منظور بررسی میزان نیترات باقیمانده در خاک، شوری عصاره اشباع خاک و عملکرد گیاه کلزا در زیر اسپن های مختلف نمونه برداری و برای مقایسه میانگین آن ها از طرح آماری بلوک های کاملا تصادفی استفاده شد. نتایج نشان داد که در اسپن اول با دریافت آب زیادتر دارای بیشترین وزن خشک کلزا (19/1کیلوگرم بر متر مربع) و کمترین شوری عصاره اشباع خاک (67/1 دسی زیمنس بر متر) وکمترین میزان نیترات باقیمانده در خاک (4/93 میلی گرم بر کیلوگرم) بوده و اسپن آخر با دریافت آب کمتر دارای کمترین وزن خشک کلزا (44/0کیلوگرم بر متر مربع) و بیشترین شوری عصاره اشباع خاک (33/3 دسی زیمنس بر متر) و میزان نیترات باقیمانده در خاک (2/203 میلی گرم بر کیلوگرم) می باشد و اختلاف معنی داری در سطح 1 درصد بین پارامترهای فوق در اسپن های مختلف وجود دارد. بنابراین توصیه می شود برای دستیابی به عملکرد یکنواخت تر محصول در تمام اسپن های مختلف سامانه آبیاری سنترپیوت از ابزارهای مدیریتی دقیق و برخط متناسب با شرایط کشت و اقلیم منطقه استفاده شود.

کلمات کلیدی: آبیاری بارانی، ماشین آبیاری، کلزا، شوری، نیترات باقیمانده در خاک، دبی آبپاش