تنش خشكی و كیفیت نور از عوامل كلیدی تأثیرگذار بر رشد و متابولیسم گیاهان دارویی هستند. این پژوهش به منظور بررسی اثر متقابل تیمارهای نوری مختلف (نورهای قرمز، آبی، قرمز-آبی، سفید و نور طبیعی) و سطوح مختلف آبیاری (50 و 90 درصد گنجایش گلدانی) بر صفات فیزیولوژیك، بیوشیمیایی و مولكولی گیاه بومادران قوچانی (Achillea pachycephala Rech.f.) انجام شد. آزمایش در قالب طرح كاملا تصادفی با 3 تكرار در شرایط كنترل شده گلخانه ای در دانشگاه صنعتی اصفهان اجرا گردید. نتایج نشان داد كه كاهش آبیاری به 50 درصد گنجایش گلدانی همراه با نور تركیبی قرمز-آبی (نسبت 70:30) موجب افزایش معنی دار فلاونوئید (38/2 میلی گرم/گرم وزن خشك)، فنول كل (59/7 میلی گرم/گرم وزن خشك) و و نور آبی آنتوسیانین (16/3 میلی گرم/گرم) شد. تحلیل بیان ژن ها با استفاده از Real-Time PCR نشان داد كه بیشترین سطح بیان ژن های PAL، CHS و ANS در تیمار قرمز-آبی همراه با آبیاری كامل مشاهده شد، كه با افزایش معنی دار متابولیت های ثانویه همبستگی قوی (89/0r >، 001/0 P) داشت. تجزیه GC-MS شناسایی 53 تركیب اسانس را نشان داد، با بیشترین میزان اوكالیپتول (14/34%) و كامفور (76/11%) در شرایط آبیاری مطلوب (90%) و نور قرمز-آبی. تحلیل همبستگی و تحلیل مؤلفه های اصلی (PCA) نشان دهنده تعارضات متابولیكی معنی داری بین مسیرهای بیوسنتزی مختلف بود. یافته های این پژوهش نشان می دهد كه مدیریت هم زمان طیف نوری و رژیم آبیاری می تواند به عنوان یك راهكار مؤثر و اقتصادی برای بهبود كیفیت دارویی و افزایش تولید متابولیت های ثانویه در گیاه بومادران قوچانی مورد استفاده قرار گیرد، به ویژه در سیستم های كشت كنترل شده و مناطق خشك و نیمه خشك می تواند موثر باشد.
كلمات كلیدی: بومادران قوچانی، نور LED، فنول و فلاونوئید، بیان ژن، اسانس، تنش خشكی