درخت چنار از گونه های اصلی و ارزشمند در فضای سبز ایران به شمار می رود. با این حال، در سال های اخیر تحت تأثیر تغییرات اقلیمی و انواع تنش های محیطی، این درخت با مشكلاتی مانند خزان زودرس، زردی برگ ها و زوال تدریجی مواجه شده است. از سوی دیگر، كاهش بارندگی و محدودیت منابع آبی در كشور، به عنوان مهم ترین عامل بازدارنده در توسعه فضاهای سبز شهری شناخته می شود و همین امر زمینه ساز بروز اختلالاتی چون خزان زودرس، كلروز و ضعف عمومی درختان و كاهش كارایی فتوسنتزی است. یكی از عوامل اصلی این وضعیت، اختلال در تغذیه معدنی و به ویژه كمبود یا غیرفعال شدن عنصر آهن در برگ ها است كه نقش كلیدی در فرآیندهای فیزیولوژیك گیاه دارد. خفته درمانی روشی ابتكاری برای نجات درختان از كلروز زود هنگام است، كه درفصل خزان، با كمترین فعالیت آوندی درختان انجام میشود. همچنین بهرهگیری از عناصر غذایی در محیط ریشه توسط كیك چالكود امكان بررسی اثرات تلفیقی تیمارها را از جنبه ای نو در این پژوهش فراهم كرد.
درهمین راستا پژوهش حاضر در قالب 11 تیمار بر پایهی طرح آماری بلوكهای كامل تصادفی با پنج بلوك و هر كدام شامل یك تكرار، با هدف ارائه راهكاری مؤثرتر و اقتصادی تر برای حفظ و احیای درختان ارزشمند فضای سبز شهری اجرا شد. صفات مورد بررسی در این پژوهش شامل كیفیت ظاهری درخت، شاخص های فلورسانس كلروفیل، رنگیزه های فتوسنتزی شامل كلروفیل a، كلروفیل b، كلروفیل كل و كاروتنوئید، تبادلات گازی برگ شامل نرخ فتوسنتز خالص، هدایت روزنه ای، غلظت CO زیر روزنه ای، نرخ تعرق و اختلاف فشار بخار آب بین برگ و هوا، شاخص های وضعیت آبی و سلامت غشا شامل محتوای نسبی آب برگ و نشت الكترولیتی، تركیبات متابولیكی شامل كربوهیدرات و پرولین، عناصر تغذیه ای، شاخص های تنش اكسیداتیو شامل فعالیت آنزیم های آنتی اكسیدانی، مالون دی آلدهید و پروتئین كل و همچنین شاخص سبزینگی برگ بود. همچنین در بخش تحلیل چندمتغیره، برای بررسی روابط بین صفات و تفكیك تیمارها، از تجزیه مؤلفه های اصلی(PCA) استفاده شد كه نشان داد تیمارهای مؤثرتر، در كنار بهبود رنگیزه ها و شاخص های فتوسنتزی، در یك خوشه مشخص از نظر عملكرد فیزیولوژیك و تغذیه ای قرار می گیرند.
نتایج نشان داد تیمارهای تغذیه ای اثر معنی داری بر صفات فیزیولوژیكی و بیوشیمیایی برگ چنار داشتند. به طور كلی، تیمار خفته درمانی نانوآهن 10% همراه با كاربرد خاكی كیك چالكود بیشترین تأثیر مثبت را داشته و بالاترین مقادیر كیفیت ظاهری درخت، نسبت (Fv/Fm)، كلروفیل كل، فتوسنتز خالص و سبزینگی برگی در این تیمار مشاهده شد. همچنین تیمار خفته درمانی آمینوآهن 10% بیشترین محتوای نسبی آب برگ و پرولین و فعالیت ویژه آنزیم كاتالاز را نشان داد. از نظر عناصر غذایی نیز تیمارهای حاوی نانوآهن با حفظ بهتر تعادل برخی عناصر مانند آهن، منیزیم، فسفر، روی و كلسیم، موجب بهبود وضعیت تغذیه ای برگ و كاهش آثار تنش شدند، و سایر فاكتورهای مورد بررسی نیز در تیمار تغذیه ای نانوآهن بیشترین مقدار را نشان دادند. به طور كلی، نتایج PCA و شاخص های فیزیولوژیكی نشان دادند كه تلفیق خفته درمانی نانوآهن 10% با كیك چالكود بهترین نتیجه را ایجاد كرده است. این تیمار هم زمان باعث افزایش كارایی فتوسنتزی، بهبود سبزینگی، ارتقای وضعیت آبی، بهبود تعادل عناصر غذایی و كاهش علائم كلروز شد و در مقایسه با سایر تیمارها و شاهد، عملكرد برتری از خود نشان داد.