سرطان روده ی بزرگ، سومین سرطان شایع و دومین عامل مرگ و میر در اثر سرطان است. باتوجه به هزینه ی بالای دارو ها، تمایل کم برخی از افراد به مصرف دارو و عدم تغییر الگوی غذایی شان، بنظر می رسد استفاده از مواد غذائی با پتانسیل درمانی و پیشگیری کننده ی طبیعی می تواند درسلامت جوامع بسیار موثر باشد. در مطالعات قبلی، باکتری باسیلوس موجاونسیسHF به عنوان یک میکروارگانیسم تولید کننده ی لیپوپپتیدهای سرفکتین، کورستاکین و فنجایسین معرفی شده است که مولکول هایی با خواص عملکردی منحصر به فرد (ضد سرطانی، ضد میکروبی، بیوسورفکتانتی و خواص دیگر) هستند. در مطالعه ی حاضر، پتانسیل لیپوپپتید های تولید شده توسط این باکتری برای تولید شیر خشک با خاصیت ضد سرطانی بررسی شد. در مرحله ی اول این پژوهش، عملکرد این لیپوپپتیدها از نظر خاصیت ضد میکروبی و بیوسورفکتانتی بررسی شده و آزمون هایی مربوط به بررسی این پارامترها طراحی شد. مرحله ی دوم پژوهش، مربوط به انتخاب شیر مناسب برای تهیه ی شیر خشک بود که به این منظور شیرهای هموژن و غیر هموژن با درصدهای متفاوت چربی (0، 2/1 و 3 درصد) بررسی شدند. این انتخاب بر این اساس بود که شیری انتخاب شود که لیپوپپتیدها در آن فعال باقی بمانند و خصوصیات عملکردی شان کمترین تغییر را داشته باشد. پس از بررسی خواص عملکردی لیپوپپتیدها در این شیرها، شیر بدون چربی به عنوان بهترین نمونه ی شیر برای تولید شیرخشک انتخاب شد. با استفاده از این شیر، شیرخشک های غنی شده با درصد لیپوپپتیدهای متفاوت (0، 13/0 و 1درصد) و با استفاده از خشک کن پاششی تهیه شد. اثرات این غنی سازی بر خواص فیزیکوشیمیایی (چگالی توده ای و ضربه ای، اندازه و پراکندگی اندازه ی ذرات، ظاهر پودرها، رنگ، خاصیت آنتی اکسیدانی، میزان رطوبت، اسیدیته، pH و مقدار پروتئین)، خواص احیای مجدد پودر (حلالیت، خیس شوندگی و پخش پذیری) و سمیت علیه سلول های سرطانی روده ی بزرگ مورد بررسی قرار گرفت. نتایج، عدم تغییر معنادار پس از افزودن %13/0 لیپوپپتید را در اغلب خواص فیزیکوشیمیایی شیرخشک های حاوی لیپوپپتید را نشان داد. در اثر غنی سازی با %1 لیپوپپتید، حلالیت به میزان %78/5، پخش پذیری %82/18، چسبندگی %3/4، پراکندگی اندازه ی ذرات %5/81 و pH % 9/0 کاهش یافت. همچنین پارامترهای خیس شوندگی به میزان % 89/5، چگالی توده ای % 9، چگالی ضربه ای % 78/5، جریان پذیری %75/2، اندازه ی ذرات % 6/6، اسیدیته % 18/18 و خاصیت آنتیاکسیدانی %22/9 افزایش پیدا کرد. رنگ پودرهای شیر خشک غنی شده، تیره تر (کاهش L*)، قرمزتر(افزایش a*) و زردتر (افزایش b*) شد. این در حالی است که غنی سازی با لیپوپپتید ها هیچ تاثیری بر فرم لاکتوز و ظاهر میکروسکوپی ذرات پودر شیرخشک نداشت (در هر دو نمونه لاکتوز به صورت آمورف بود و ظاهر ذرات به صورت چروکیده بود). مطالعه ی حاضر نشان داد، لیپوپپتید ها و شیرخشک غنی شده با %1 لیپوپپتید سمیت معناداری علیه سلول های سرطانی روده ی بزرگ HT-29 دارند و نیمه حداکثر غلظت بازدارندگی (IC50) آن ها به ترتیب معادل 14/0 و 43/0 میلی گرم بر میلی لیتر بود. این مطالعه اولین گزارش از فرمولاسیون یک پودر شیرخشک غنی شده با لیپوپپتید های سرفکتین، فنجایسین و کورستاکین است که می تواند به عنوان یک غذا با پتانسیل کاربرد برای تغذیه درمانی بیماران مبتلا به سرطان روده ی بزرگ معرفی شود.
کلمات کلیدی: بیوسورفکتانت، لیپوپپتید، سرفکتین، فنجایسین، باسیلوس موجاونسیس، سرطان روده ی بزرگ