سفیدبالک پنبه ( tabaciBemisia) و سفیدبالک گلخانه (Trialeurodes vaporariorum) آفات پلی فاژی هستند که با تغذیه از گیاهان و انتقال ویروس های گیاهی باعث خسارت به گیاهان میزبان می شوند. عسلک پنبه شامل یک مجموعه ای از چندین گونه است که تنها در ویژگی های ژنتیکی با یکدیگر تفاوت دارند. حشرات این مجموعه را تحت عنوان بیوتیپ معرفی می کنند که مهاجم ترین و معروف ترین آن ها، بیوتیپ های آسیای میانه-خاورمیانه (1MEAM) و مدیترانه ای (MED) شناخته می شوند. آفت کش های فسفره با مهار آنزیم استیل کولین استراز، تأثیرات سمی روی سیستم عصبی موجودات هدف دارند. هدف این پژوهش ارزیابی مقاومت به آفت کش دیکلرووس و مشخص کردن مکانیسم های آن در جمعیت های دو گونه (MEAM1) B. tabaci و T. vaporariorum بود. به این منظور، پنج جمعیت از B. tabaci و هشت جمعیت از T. vaporariorum از مناطق مختلف استان اصفهان و استان یزد جمع آوری گردید و با انجام آزمایشات زیست سنجی به روش غوطه ور کردن برگ، حساسیت جمعیت ها به دیکلرووس مورد بررسی قرار گرفت. بالاترین نرخ مقاومت نسبت به دیکلرووس در جمعیت مقاوم سفیدبالک پنبه یزد با LC50 98/2377 mg a.i/L و نسبت مقاومت 11 برابری و بالاترین نرخ مقاومت نسبت به دیکلرووس در جمعیت مقاوم سفیدبالک گلخانه مبارکه، با LC50 13/2272 mg a.i/L و نسبت مقاومت 5 برابری مشاهده شد. جهت بررسی نقش آنزیم های سم زدا در بروز مقاومت، سنجش سینرژیستی با سه سینرژیست پیپرونیل بوتاکساید (PBO)، تری فنیل فسفات (TPP) و دی اتیل مالئات (DEM) انجام شد. در جمعیت مقاوم عسلک پنبه یزد تنها سینرژیست TPP با نرخ سینرژیستی 11/4 برابری به طور قابل توجهی باعث افزایش سمیت دیکلرووس گردید و در جمعیت مقاوم سفیدبالک گلخانه مبارکه تنها سینرژیست PBO با نرخ سینرژیستی 06/4 به طور معناداری باعث افزایش سمیت دیکلرووس شد. آزمایش های آنزیمی نشان داد که فعالیت استراز در جمعیت مقاومB. tabaci یزد افزایش یافته بود، در حالی که فعالیت سیتوکروم P450 مونواکسیژناز در جمعیت مقاوم T. vaporariorum مبارکه بالاتر بود. ارزیابی مقاومت تقاطعی نشان داد که جمعیت های مقاوم به دی کلرووس از یزد و مبارکه نسبت به کلرپایریفوس مقاومت بالا و نسبت به ایمیداکلوپرید و اسپیرومسفین مقاومت متوسطی دارند. در نتیجه، مقاومت به دی کلرووس در جمعیت هایB. tabaci و T. vaporariorum از طریق سم زدایی بهبود یافته از طریق افزایش فعالیت آنزیم های سم زدا، منتقل می شود.
کلمات کلیدی: سفیدبالک، سم زدایی، آفت کش های ارگانوفسفره، دیکلرووس، زیست سنجی، مقاومت تقاطعی