بادرشبویه (Dracocephalum moldavica L.) از تیره نعناعیان، یکی از گیاهان دارویی ارزشمند محسوب می شود که به دلیل برخورداری از متابولیت های ثانویه ای همچون رزمارینیک اسید، واجد خواص آنتی اکسیدانی، ضدالتهابی و دارویی گسترده است. با توجه به اهمیت افزایش بازده تولید این ترکیب، پژوهش حاضر با هدف القای ریشه های مویین در گیاه بادرشبویه و ارتقای سنتز رزمارینیک اسید انجام گرفت. بدین منظور، سه سویه باکتری Msu ,A7 ) Agrobacterium rhizogenes و( C58 مورد استفاده قرار گرفتند. نتایج نشان داد که سویه C58 با القای 77 درصد ریشه دهی در نمونه های برگی چهار هفته ای، کارآمدترین سویه در القای ریشه های مویین بوده و بهترین زمان برای القا، 48 ساعت پس از تلقیح تعیین شد. به منظور رفع آلودگی های باکتریایی از نمونه های تلقیح یافته، استفاده همزمان از دو آنتی بیوتیک سفاتوکسین و ریفامپیسین اثربخش ترین رویکرد تشخیص داده شد. علاوه بر این، محیط کشت MS غنی شده با یک گرم بر لیتر ال-گلوتامین به عنوان مطلوب ترین محیط برای رشد و توسعه ریشه های مویین شناسایی گردید. در ادامه، جهت افزایش بیوسنتز رزمارینیک اسید، ریشه های مویین با الیسیتور متیل جاسمونات (MeJA) تیمار شدند. نتایج حاصل بیانگر آن بود که تیمار مذکور طی 72 ساعت موجب افزایش حدود شش برابری میزان رزمارینیک اسید 2400 mg/kg در برابر 500 mg/kg در نمونه شاهد گردید. همچنین، فعالیت آنزیم کلیدی فنیل آلانین آمونیا لیاز (PAL) در مسیر بیوسنتزی رزمارینیک اسید در نمونه های تیمار شده تقریبا دو برابر افزایش یافت. برآیند نتایج این مطالعه نشان می دهد که بهره گیری از سویه های کارآمد آگروباکتریوم، تعیین بازه زمانی بهینه برای القا، به کارگیری راهبردهای مؤثر حذف آلودگی باکتریایی، انتخاب محیط کشت مناسب و استفاده از الیسیتور متیل جاسمونات می تواند به عنوان یک رویکرد بیوتکنولوژیک کارآمد جهت افزایش تولید رزمارینیک اسید در بادرشبویه مدنظر قرار گیرد. یافته های حاضر می تواند افق های جدیدی را در توسعه فناوری های نوین تولید ترکیبات دارویی در گیاهان دارویی بگشاید.
کلمات کلیدی: بادرشبویه، ریشه مویین، آگروباکتریوم رایزوژنز، متیل جاسمونات، رزمارینیک اسید، PAL، ترکیبات ثانویه