هدف این پژوهش بررسی اثر عوامل تغذیه ای دوره خشکی بر کمیت و کیفیت آغوز در گاوهای شیری در تعدادی از گاوداری های منتخب ایران بود. داده های مربوط به جیره گاوهای خشک از گاوداری های شهرهای مشهد، اصفهان، یزد و تهران جمع آوری و ترکیب جیره ها با استفاده از نرم افزار CPM-Dairy تحلیل شد. بر اساس نتایج حاصل، پایگاه داده ای شامل ترکیب مواد مغذی جیره در مراحل far-off و close-up به همراه عوامل غیرتغذیه ای نظیر وزن تولد گوساله، طول دوره آبستنی، روز آبستنی هنگام خشک کردن، جنسیت گوساله، نوبت زایش و ماه زایش ایجاد گردید و برای بررسی اثر این عوامل بر کمیت و کیفیت آغوز از مدل های رگرسیون چندگانه با در نظر گرفتن کد گاوداری به عنوان اثر ثابت استفاده شد. نتایج نشان داد در مدل نهایی کمیت آغوز، از میان عوامل تغذیه ای تنها انرژی قابل متابولیسم در دوره far-off اثر مثبت و معنی داری بر مقدار آغوز داشت (002/0=P). از میان عوامل غیرتغذیه ای نیز روز آبستنی هنگام خشک کردن اثر منفی و طول دوره آبستنی و وزن تولد گوساله اثر مثبت بر کمیت آغوز داشتند و برخی ماه های زایش نسبت به ماه مرجع با کاهش تولید آغوز همراه بودند. همچنین از زایش سوم به بعد، نوبت زایش اثر منفی معنی داری بر کمیت آغوز نشان داد و گاوهای چندزایش آغوز کمتری نسبت به گاوهای زایش اول تولید کردند. به منظور بررسی اثر غیرمستقیم تغذیه بر کمیت آغوز، مدل جداگانه ای برای وزن تولد گوساله تدوین شد که در آن انرژی قابل متابولیسم دوره far-off اثر مثبت معنی دار (046/0=P) و در دوره close-up تمایل به معنی داری (064/0=P) بر وزن تولد داشت. در مدل کیفیت آغوز (درصد بریکس)، به دلیل یکنواختی جیره در گاوداری های دارای ثبت بریکس، تنها عوامل غیرتغذیه ای بررسی شدند و نتایج نشان داد نوبت زایش اثر مثبت و قوی بر بریکس داشته و بین حجم آغوز و درصد بریکس رابطه معکوس وجود دارد؛ همچنین در برخی ماه های سرد سال مقادیر بریکس بالاتر ثبت شد. درمجموع، نتایج این پژوهش نشان داد عوامل تغذیه ای دوره خشکی نسبت به عوامل غیرتغذیه ای اثر محدودتری بر کمیت آغوز دارند و این اثر عمدتا به صورت مستقیم از طریق انرژی دوره far-off و به صورت غیرمستقیم از طریق تأثیر بر وزن تولد گوساله اعمال می شود.

کلمات کلیدی: دوره خشکی، آغوز، بریکس، انتظار زایمان.