با توجه به اینکه ایران دارای اقلیم خشک و نیمه خشک می¬باشد شرایط برای شور شدن منابع آب و خاک بیش¬تر فراهم شده است. از طرفی طی انتخاب طبیعی و مصنوعی که در طی هزاران سال بر روی گندم نان صورت گرفته است بخشی از تنوع ژنتیکی اولیه که از اجداد آن به ارث رسیده است، از دست رفته است. بنابراین به‌نژادگران به‌دنبال بررسی اجداد قدیمی گندم برای انتقال ژن‌های از دست رفته نظیر مقاومت به تنش‌های زیستی و غیرزیستی به ارقام ساختگی هستند. گندم‌های ساختگی از تلاقی بین گندم‌های تتراپلوئید (ایمر و دورم) با Aegilops tauschii حاصل شده‌اند. به‌طوری که ژنوم (D) متعلق به Ae. tauschii حاوی ژن‌های سازگاری به انواع تنش‌های زیستی و غیرزیستی است، سازگاری گندم‌های ساختگی به شرایط سخت تر را موجب شده است. از پتانسیل گندم¬های ساختگی در ایران استفاده نشده است و یکی از مواردی که باید روی لاین¬های جدید بررسی شود کیفیت آرد و عناصر ریزمغذی می¬باشد. کیفیت آرد تحت تاثیر عامل عمده¬ای مانند ژنتیک، آسیابانی قرار می¬گیرد. در مطالعه حاضر از روش نگهداری حلال (Solvent retention capacity) ، که به عنوان یک روش ارزشمند برای اندازه¬گیری خواص عملکردی هر جزء پلی¬مری آرد، بکار می رود استفاده شد. از جمله این روش¬ها می توان به حلال¬های آب مقطر (WSRC)، لاکتیک اسید (LASRC)، سدیم کربنات (SCSRC)، ساکارز (SUSRC) اشاره کرد. ضمن اینکه با استفاده از دستگاه NIR صفاتی مانند مقدار پروتئین، عدد زلنی، شاخص حجم نان، رطوبت، درصد جذب آرد و سختی دانه را اندازه گیری شد. در این پژوهش از 100 لاین ساختگی گندم (تهیه شده از بانک ژن سیمیت) و 9 رقم گندم نان معمولی که شامل 4 رقم خارجی (AAC Scotia، Carberry، Norwell وSable) و 5 رقم گندم نان ایرانی (روشن، پیشتاز، قدس، کویر و بهاران) به همراه 2 رقم گندم دوروم شامل گندم ماکارونی (T. turgidum   . durum) و لاین Turanicum (T. turgidum   . turgidum) در قالب طرح بلوک-های کامل تصادفی با دو تکرار در دو سال 1400 و 1401 در شرایط تنش شوری و معمول در مزرعه¬ی تحقیقاتی دانشگاه صنعتی اصفهان ارزیابی شدند. گندم¬های ساختگی به منظور بررسی ویژگی¬های فیزیکی دانه، عملکردی، کیفیتی و هم¬چنین میزان آهن و روی آرد در آزمایشگاه مطالعه شدند. صفات کیفیت فیزیکی شامل طول دانه، عرض دانه، ضخامت دانه، ضریب کرویت دانه و قطر دانه بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تنش شوری بر صفات کیفیت فیزیکی و عملکردی دانه اثر معنی داری داشت در حالیکه بر دو صفت ضخامت و ضریب کرویت اثر معنی داری نداشت. اثر ژنوتیپ برای تمامی صفات فیزیکی، عملکردی، کیفیتی دانه و میزان آهن آرد دانه معنی دار بود که نشان دهنده تنوع بین ژنوتیپ¬های مورد استفاده بود. در شرایط عدم تنش شوری، وراثت پذیری عمومی بالایی برای صفات طول دانه، قطر دانه، عملکرد دانه و SUSRC مشاهده شد. هم¬چنین در سطح تنش شوری، صفات طول دانه، ضخامت دانه، قطر دانه، ضریب کرویت دانه، وزن هزاردانه، عدد زلنی، LASRC و میزان آهن وراثت پذیری عمومی بالایی را نشان دادند. صفت وزن هزاردانه در هر دو محیط معمول و تنش شوری با صفات طول دانه، عرض دانه، ضخامت دانه و قطر دانه هم¬بستگی مثبت و معنی داری داشت. صفت عملکرد دانه در هر دو محیط معمول و تنش شوری هم¬بستگی منفی و معنی داری با میزان پروتئین دانه داشت. میزان آهن و روی در دانه با صفت عملکرد دانه هم¬بستگی منفی داشتند. میزان پروتئین دانه در هر دو محیط عدم تنش و تنش شوری با صفات زلنی، حجم نان و سختی دانه هم¬بستگی مثبت و معنی داری پیدا کرد. هم¬بستگی مثبت و معنی داری در هر دو محیط عدم تنش و تنش شوری بین صفات پروتئین دانه، عدد زلنی، سختی دانه و شاخص حجم نان مشاهده شد. شاخص گلوتن GPI و LASRC نیز هم¬بستگی بالا و معنی داری در هر دو محیط با یکدیگر داشتند. طبق نتایج حاصل از بررسی صفات عملکردی، کیفیتی و عناصر ریز¬مغذی می¬توان بیان کرد که در هر دو محیط، ژنوتیپ¬های 2، 30، 7 و 8 بیش¬ترین عملکرد و ژنوتیپ¬های 112، 22، 42، 182، 48 و دیگر ژنوتیپ¬های معرفی شده به عنوان برترین ژنوتیپ¬های با کیفیت دانه (مقادیر بیشتر پروتئین، عدد زلنی و شاخص حجم نان) و میزان آهن و روی بالاتری شناخته شدند که می¬توانند در تلفیق با ویژگی های زراعی برای مطالعات آینده مورد استفاده قرار گیرند. کلمات کلیدی: آردگندم، تنش شوری، عناصر ریزمغذی، ظرفیت نگهداری حلال