گیاه پروانش (Catharanthus roseus) یکی از گیاهان زینتی و دارویی مهم در گلخانه ها و فضای سبز شهری است که به دلیل ارزش های دارویی و کاربرد گسترده، از اهمیت اقتصادی بالایی برخوردار می باشد. با این حال، بیماری های خاکزاد به ویژه پوسیدگی ریشه و پژمردگی، از مهم ترین عوامل محدودکننده تولید این گیاه محسوب می شوند. هدف از این پژوهش، شناسایی و تعیین سبب شناسی عوامل قارچی مرتبط با پوسیدگی ریشه و پژمردگی پروانش در گلخانه های استان اصفهان با استفاده از روش های ریخت شناسی، بیماری زایی و مولکولی بود. نمونه برداری از گیاهان دارای علائم زردی، کاهش رشد، پژمردگی و پوسیدگی ریشه انجام شد و جدایه های قارچی با استفاده از محیط های کشت اختصاصی جداسازی و خالص سازی گردیدند. شناسایی اولیه بر اساس ویژگی های ماکروسکوپی و میکروسکوپی انجام گرفت و سپس آزمون بیماری زایی به منظور تأیید نقش بیمارگرها اجرا شد. به منظور شناسایی دقیق تر، استخراج DNA ژنومی انجام و نواحی ژنی ITS، TEF و TUB2 تکثیر و توالی یابی گردید. توالی ها با استفاده از پایگاه اطلاعاتی NCBI و ترسیم درخت های فیلوژنتیکی به روش Maximum Likelihood تحلیل شدند. نتایج نشان داد که گونه های Fusarium oxysporum، Fusarium solani، Fusarium equiseti و Fusarium verticillioides عوامل اصلی پوسیدگی ریشه و پژمردگی پروانش در منطقه مورد مطالعه هستند. آزمون های بیماری زایی توان بیماری زایی تمامی جدایه ها را تأیید کرد و تحلیل های مولکولی تشابه بالای جدایه ها با نمونه های ثبت شده جهانی را نشان داد. در مجموع، این پژوهش نخستین گزارش جامع از تنوع گونه های Fusarium مرتبط با بیماری پروانش در گلخانه های استان اصفهان محسوب می شود و نتایج آن می تواند مبنای برنامه های مدیریتی، به نژادی و کنترل بیماری های خاکزاد این گیاه زینتی و دارویی قرار گیرد.
کلمات کلیدی: پروانش، پوسیدگی ریشه، Fusarium، شناسایی مولکولی، بیماری های خاکزاد