در حالی که عمده تحقیقات درباره پاسخ گیاه به شوری در شرایط شوری یکنواخت انجام شده است. توزیع نمک یا شوری خاک در اراضی کشاورزی به شدت ناهمگن و غیریکنواخت است. بنابراین، بررسی سازوکارهایی که گیاهان در شرایط واقعی مزرعه به شوری پاسخ نشان می دهند، دارای اهمیت کاربردی است. عنصر روی یکی از عناصر کم مصرف ضروری گیاه است که نقش مهمی در کاهش خسارت شوری و نیز افزایش عملکرد کمی و کیفی محصول دارد. در مطالعات گذشته، عمدتا تأثیر شوری یکنواخت بر جذب روی و نیز تأثیر روی بر رشد گیاه در شرایط شوری یکنواخت بررسی شده است. بنابراین در این آزمایش کشت در محلول غذایی، تأثیر تیمارهای شوری یکنواخت و غیریکنواخت بر رشد، خسارت اکسیداتیو، پاسخ آنتی اکسیداتیو و جذب روی توسط سه رقم گندم (.Tritivum aestivum L) شامل بک کراس روشن، کویر و پیشتاز با روی-کارایی متفاوت بررسی شد. محیط ریشه گندم شامل دو قسمت کاملا مجزا و مشابه حاوی محلول غذایی جانسون بود. یک طرف فاقد کلرید سدیم (غیرشور) و طرف دوم حاوی محلول کلرید سدیم با غلظت 80 میلی مولار بود. در تیمار شاهد، در هر دو طرف محیط ریشه، محلول غذایی نیم جانسون بدون افزودن کلرید سدیم بود. برای ایجاد شرایط دینامیک، محلول دوطرف ریشه هر شش روز یک بار جابجا شد. در یک گروه از تیمارها (تیمار استاتیک) نیز محلول تا پایان دوره رشد در هر طرف ثابت بوده و جابجا نشد. تیمارهای شوری شامل سطح شوری و زمان جابجایی محلول دو طرف ریشه با استفاده از نتایج آزمایش اول انتخاب شدند. بعد از برداشت، علاوه بر وزن خشک و غلظت سدیم، پتاسیم، روی، منیزیم و کلسیم ریشه (در دو محیط متفاوت) و شاخساره و نشت یونی ریشه اندازه گیری شد. همچنین مقدار اسیدی شدن محیط ریشه (در هر دو طرف) و مقدار بهره وری آب مصرفی گیاه اندازه گیری شد. تیمارهای مختلف شوری و روی تأثیر معنی داری بر وزن خشک شاخساره و ریشه (در هر دو طرف) گندم داشتند که این تأثیر بسته به رقم گیاه متفاوت بود. در هر سه رقم گندم مورد مطالعه، در شرایط شور، کمبود روی سبب کاهش معنی دار وزن خشک شاخساره شد. تیمار شوری غیریکنواخت دینامیک تأثیری بر وزن خشک شاخساره رقم کویر نداشت اما در ارقام پیشتاز و روشن، کاهش رشد شاخساره در همه تیمارهای شوری در مقایسه با شاهد مشاهده شد. به طور کلی، صرف نظر از رقم گندم و تیمار روی، تیمارهای شوری یکنواخت و غیریکنواخت استاتیک سبب کاهش معنی دار وزن خشک در مقایسه با شاهد (شرایط غیر شور) شدند. در هر سه رقم گندم، صرفنظر از تیمار روی، خسارت شوری یکنواخت در کاهش رشد شاخساره و ریشه (در هر دو محیط) به طور قابل ملاحظه ای بیشتر از شوری های غیریکنواخت بود. به طور کلی، کاهش غلظت پتاسیم، کلسیم، منیزیم و روی و افزایش غلظت سدیم شاخساره و ریشه در تیمار شوری یکنواخت بیشتر از شوری غیریکنواخت بود. بهره وری مصرف آب ، در سیستم شوری یکنواخت پائین تر از شوری های غیریکنواخت است .در هر سه رقم گندم، هم در شرایط با و هم بدون کاربرد روی، شوری سبب افزایش معنی دار نشت یونی ریشه (هر دو طرف) در مقایسه با شاهد شد، اگرچه بیشترین افزایش نشت یونی ریشه مربوط به تیمار شوری یکنواخت بود. در مقابل، تغذیه روی سبب کاهش نشت یونی ناشی از شوری شد. شدت اسیدی شدن ریزوسفر در شرایط بدون روی بیشتر از شرایط تغذیه روی و در رقم کویر بیشتر از سایر ارقام گندم اندازه گیری شد. با توجه به تحمل بالاتر گیاه در شرایط شوری غیریکنواخت در مقایسه با شوری یکنواخت، در آبیاری با آب های شور، ایجاد توزیع غیریکنواخت و جابجایی منبع آب شور بین دوطرف ریشه با فاصله زمانی مناسب (در این مطالعه 6 روز یکبار) می تواند به عنوان یک روش کاربردی برای افزایش بهره وری گندم در خاک های شور مورد استفاده قرار گیرد.
کلمات کلیدی:
ریزوسفر، رقم گندم، ، محلول غذایی، کارایی مصرف آب تنش شوری، توزیع غیر یکنواخت نمک