بهبود عملکرد تولیدی و تولید مثلی دارای اهمیت فوق العاده ای است زیرا کاهش تولید شیر و تعداد گوساله به ازای هرگاو می تواند خسارت های جبران ناپذیزی را به گله های گاو شیری تحمیل کند.مطالعه حاضر با هدف بررسی اثر نمره وضعیت بدنی (BCS) در زمان زایش و تغییرات آن بر عملکرد تولیدی و تولیدمثلی گاوهای شیری نژاد هلشتاین انجام شد. صفت نمره وضعیت بدنی معیاری برای نشان دادن مقدار چربی ذخیره شده در دام ها است و از تغییرات آن می توان برای تشخیص تعادل انرژی در دام استفاده کرد. داده ها شامل 265000 رکورد زایش از 79819 رأس گاو در 13 گله صنعتی تحت پوشش شرکت تعاونی وحدت استان اصفهان، طی سال های 1397 تا 1402 بود. رکوردها شامل اطلاعات کامل شناسنامه ای، تولید شیر، ترکیبات آن، شاخص های تولیدمثلی و نمره وضعیت بدنی در دوره خشکی، زمان زایش و پس از آن بودند. داده ها پس از پالایش و ویرایش، با بهره گیری از مدل های رگرسیون لجستیک (برای صفات دودویی)، مدل های مختلط و تابع گامای ناقص وود (برای منحنی شیردهی) مورد تجزیه قرار گرفتند. نتایج نشان داد دام هایی با BCS کمتر از3.0 در زمان زایش مستعد مرده زایی و سقط جنین بودند (P< 0.01)، در حالی که BCS بالاتر از 3.75 با افزایش معنی دار سخت زایی و کاهش تولید شیر در اوج همراه بود(P< 0.01). همچنین اثر متقابل فصل زایش و نمره وضعیت بدنی بررسی شد و نتایج نشان داد این دو عامل اثر معنا داری بر بروز سه اختلال تولید مثلی دارند. بهترین عملکرد تولیدی و تولیدمثلی به دام هایی با BCS بین 3.0 تا 3.75 تعلق داشت. نتایج همچنین نشان داد فاصله زایش تا تلقیح در دام هایی که نمره وضعیت بدنی آن ها بین 3 تا 3.75 است به طور معنا داری نسبت به 2 گروه دیگر کمتر است(P<0.05). نمره وضعیت بدنی همچنین اثر معناداری بر میانگین روز های باز داشت و این صفت در گروه دام های با BCS متوسط نسبت به دو گروه دیگر کمتر بود(P<0.05).کمترین تعداد تلقیح به ازای آبستنی متعلق به دام ها با BCSمتوسط بود اما این تفاوت معنا دار نبود. نمره وضعیت بدنی همچنین بر ضرایب منحنی شیر تاثیر معنا داری داشت(P< 0.01) و نشان می داد ضرایب معرف سطح پایه تولید شیر و ضرایب بیانگر نرخ افزایش تولید شیر در گروه های با نمره وضعیت بدنی متوسط بالاتر از دو گروه دیگر بود. نتایج این پژوهش اهمیت تنظیم دقیق جیره های غذایی در دوره خشکی، پایش مستمر وضعیت بدنی و مدیریت هدفمند دام ها بر اساس نوبت زایش را در بهبود بهره وری اقتصادی و سلامت گاوهای شیری نشان داد. از این یافته ها می توان در جهت بهینه سازی استراتژی های تغذیه ای، مدیریت تولیدمثلی و برنامه ریزی ژنتیکی در گله های صنعتی استفاده کرد.
واژگان کلیدی: نمره وضعیت بدنی، عملکرد تولیدمثلی، ناهنجاری تولیدمثلی، تابع وود، گاو هلشتاین.