دوره انتقال و اوایل شیردهی از بحرانی ترین مراحل فیزیولوژیك گاوهای شیری است كه با كاهش مصرف ماده خشك، تعادل منفی انرژی و تغییرات متابولیكی شدید همراه است. متیونین به عنوان اولین اسید آمینه محدودكننده در گاوهای شیری پرتولید، نقش كلیدی در سنتز پروتئین، متابولیسم چربی، تقویت سیستم ایمنی و كاهش تنش اكسیداتیو ایفا می كند. این پژوهش با هدف ارزیابی اثرات متیونین عبوری بر شاخص های تولیدی، متابولیكی، سلامتی و تولیدمثلی گاوهای هلشتاین در دوره اوایل شیردهی طراحی و اجرا گردید. این مطالعه در بهمن ماه 1403 در مزرعه صنعتی شیر و گوشت علیان واقع در كیلومتر 50 آزادراه اصفهان-كاشان انجام شد. تعداد 150 رأس گاو هلشتاین با دوره شیردهی 2 تا 5 و میانگین روزهای شیردهی 205 روز، با همسان سازی ركورد تولید شیر قبلی، به صورت تصادفی به دو گروه شاهد و تیمار با 75 رأس در هر گروه تقسیم شدند. گروه تیمار روزانه 40 گرم متیونین عبوری حاوی 60 درصد متیونین خالص به همراه جیره پایه دریافت كردند. شاخص های اندازه گیری شده شامل تولید و تركیبات شیر، فراسنجه های خونی (گلوكز، بتا-هیدروكسی بوتیرات، نیتروژن اوره ای خون، آلبومین، پروتئین كل، كلسترول و آنزیم های كبدی)، شاخص های تنش اكسیداتیو، نمره وضعیت بدنی، نمره حركتی و فراسنجههای تولیدمثلی بودند. استفاده از متیونین عبوری منجر به افزایش تولید شیر در گاوهای دوره شیردهی دوم به میزان 1.3 كیلوگرم در روز (معادل 3 درصد) گردید (04/= P). تولید پروتئین شیر 10 گرم در روز (03/0 = P) و تولید چربی شیر 40 گرم در روز (0.01 > P) افزایش یافت. تعداد سلول های بدنی در گروه متیونین كاهش یافت؛ به طوری كه در گاوهای زایش دوم از 119.76 به 64.21 هزار سلول در میلی لیتر (46.4 درصد كاهش ، 0.03 = P) و در گاوهای چندبار زایش بیشتر از دو از 276.08 به 178.57 هزار سلول در میلی لیتر (كاهش 35.3 درصد، 0.03 = P) كاهش نشان داد. غلظت بتا-هیدروكسی بوتیرات در گاوهای چند بار زایش از 0.70 به 0.57 میلی مول در لیتر كاهش یافت (كاهش 18.6 درصد، 0.04 = P). نمره حركتی در گاوهای زایش بیشتر از دو1.44 به 1.30 بهبود یافت (بهبود 9.7 درصد، 0.04 = P). همچنین، غلظت مالون دی آلدئید در گاوهای دوره شیردهی دوم از 2.99 به 2.14 میكرومول در لیتر كاهش یافت (كاهش 28.4 درصد، 0.01 > P). متغیرهای درصد پروتئین و چربی شیر، گلوكز خون، آنزیم های كبدی، پروتئین كل، آلبومین، كلسترول، ظرفیت آنتی اكسیدانی كل و شاخص های تولید مثلی تحت تأثیر معنی دار تیمار قرار نگرفتند (0.05 < P). نتایج این پژوهش نشان می دهد كه استفاده از 40 گرم متیونین عبوری در روز در گاوهای هلشتاین با میانگین 20 روز شیردهی، منجر به بهبود عملكرد ، كاهش تعداد سلول های سوماتیك (35 تا 46 درصد)، بهبود وضعیت متابولیكی (كاهش 19 درصدی بتا-هیدروكسی بوتیرات)، كاهش تنش اكسیداتیو و بهبود سلامت حركتی می شود. بنابراین، متیونین عبوری می تواند به عنوان یك راهكار تغذیه ای مؤثر برای افزایش بهره وری، حفظ سلامت و بهبود رفاه گاوهای شیری در دوره بحرانی اوایل شیردهی مورد استفاده قرار گیرد.
كلمات كلیدی: متیونین عبوری، گاو شیری، اوایل شیردهی، سلول های سوماتیك، بتا-هیدروكسی بوتیرات، تنش اكسیداتیو، سلامت پستان