گندم دارای موقعیت محوری برای تضمین امنیت غذایی و تغذیه در جهان است. با این حال، افزایش سریع شوری آب تهدیدی جدی برای تولید آن در سطح جهانی است. سطوح بالای نمک در خاک و آب¬های آبیاری از عوامل نگران کننده برای زراعت گندم است. شوری به عنوان یکی از مهم¬ترین تنش¬های محیطی، تهدیدی جدی برای تولید گندم است. تنش شوری بر رشد و نمو گندم تأثیر منفی می¬گذارد و منجر به کاهش عملکرد و کیفیت دانه در این گیاه می¬شود. گندم از طیف وسیعی از مکانیسم‌های فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی و مولکولی برای سازگاری با تنش شوری به منظور بهینه‌سازی در فرایند رشد و بهبود عملکرد و همچنین خنثی کردن اثرات نامطلوب این تنش استفاده می‌کند. برای درک بهتر این فرآیندها، این پژوهش با اهداف بررسی تنوع ژنتیکی و تعیین روابط بین صفات زراعی، مطالعه پاسخ¬های فیزیولوژیک و ارزیابی میزان تحمل به شوری از طریق شاخص¬های تحمل به شوری در لاین¬های BC4F2 حاصل از تلاقی گندم نان با ایژیلوپس سیلندریکا تحت شرایط تنش شوری اجرا شد. این تحقیق در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه صنعتی اصفهان (واقع در لورک نجف اباد) و با استفاده از 73 لاین گندم حاصل از تلاقی نتاج آمفی-دیپلوئید (BC4F2) در قالب طرح بلوک¬ کامل تصادفی با سه تکرار تحت دو سطح تنش شوری شامل آبیاری با آب شور (250 میلی مولار NaCl) و محیط کنترل (عدم استفاده از آب شور) انجام شد. در این مطالعه ویژگی¬های مورفولوژیک- زراعی 73 لاین گندم (شامل ارتفاع بوته، طول سنبله، تعداد سنبله در بوته، تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه و عملکرد دانه در بوته)، صفات فیزیولوژیکی 7 لاین حساس و متحمل به شوری انتخاب شده بر اساس شاخص¬های فیزیولوژیکی تحمل و حساسیت به شوری (شامل محتوای سدیم و پتاسیم، محتوای پرولین برگ، محتوای کربوهیدرات محلول، محتوای نسبی آب، محتوای مالون د‌آلدئید، کلروفیل a، b و کل و محتوای کاروتنوئید) و شاخص‌های حساسیت و تحمل به تنش شوری (شامل STI، MP، TOL، GMP، MRP، REI، MSTIK1، MSTIK2، HM، YI، SSI و YSI) مورد بررسی قرار گرفت. تنوع ژنتیکی معنی‌داری بین لاین‌های گندم از نظر صفات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی تحت هر دو شرایط نرمال و تنش شوری مشاهده شد که این تنوع نشان‌دهنده پتانسیل بالای ژرم پلاسم مورد مطالعه برای بهبود صفات مورفوفیزیولوژیکی از طریق انتخاب هدفمند در برنامه‌های اصلاحی آتی است. تنش شوری ?5? میلی مولار NaCl نسبت به شرایط نرمال به دلیل افزایش سمیت یونی و کاهش پتانسیل اسمزی و به تبع آن کاهش جذب آب به وسیله گیاه موجب ضعیف تر شدن لاین¬های گندم و کاهش همه صفات موروفولوژیک شد. نتایج این تحقیق نشان داد که استفاده از برخی صفات فیزیولوژیکی مانند محتوای سدیم به طور مستقیم و مالون دآلدئید به طور غیرمستقیم تحت شرایط نرمال وهمچنین و صفات کلروفیلی و فتوسنتزی تحت شرایط تنش شوری می¬تواند راهی موثر برای ارزیابی عملکرد دانه در نظر گرفته شود. لاین¬های گندم C70، C16 و C21 تحت شرایط نرمال و لاین¬های C36، C65 و C52 تحت تنش شوری لاین¬های با عملکرد بالا بودند. همچنین لاین‌های C74 و C29 عملکرد قابل قبول و تحمل بالایی به شرایط تنش شوری داشتند. از نتایج این مطالعه می¬توان برای معرفی لاین¬های با عملکرد بالای گندم تحت شرایط نرمال و تنش شوری و همچنین مطالعات اصلاحی آتی استفاده کرد.کلمات کلیدی: لاین¬های گندم BC4F2، تنش شوری، خصوصیات مورفو-فیزیولوژیک، شاخص¬های تحمل به تنش