رز (Rosa sp.) یک گیاه گل‌دار چند ساله و متعلق به خانواده Rosaceae است. به دلیل ارزش‌های زینتی و دارویی، کشت گل رز در حال افزایش است به طوری که کشت آن هم در فضای باز و هم در شرایط گلخانه‌ای انجام می‌شود. گل رز همانند سایر گیاهان تحت تأثیر نامطلوب بسیاری از بیماری‌های قارچی قرار می‌گیرد که باعث کاهش شدید بهره‌وری و ارزش تجاری آن می‌شوند. کنترل این بیماری¬ها نیاز به استفاده مکرر از قارچ‌کش‌ها دارد که این امر بر محیط زیست تأثیر منفی می‌گذارد و هزینه‌های تولید را افزایش می‌دهد. به دلیل توانایی قارچ‌های¬ ¬¬ا¬¬¬ندوفیت در افزایش تحمل گیاهان در برابر تنش¬های زیستی و غیرزیستی، این قارچ¬ها به عنوان عوامل بیوکنترل بالقوه معرفی می شوند. با این وجود مطالعات کمی در مورد جوامع اندوفیتی گیاهان زینتی در دنیا وجود دارد و در ایران هنوز مطالعه ای در زمینه قارچ¬های اندوفیت رز انجام نشده است. بنابراین باتوجه به اهمیت و گسترش روزافزون کشت گل رز در ایران و کاهش عملکرد و خساراتی که توسط بیمارگرهای قارچی به وجود می‌آید، در تحقیق حاضر شناسایی مورفولوژیکی و مولکولی قارچ‌های بیماریزا و همچنین وقوع طبیعی اندوفیت‌های قارچی در گل رز مورد بررسی قرار گرفت. برای این منظور، نمونه¬برداری از اندام‌های برگ و ساقه بوته¬های رز دارای علائم بیماری از گلخانه¬ها و مزارع مختلف استان‌های اصفهان و چهارمحال و بختیاری انجام شد. علاوه بر این، جهت شناسایی و بررسی تنوع قارچ‌های اندوفیت رز از گیاهان کاملاً سالم و فاقد هرگونه علائم بیماری نیز نمونه¬برداری صورت گرفت. در مجموع 158 نمونه مشکوک به بیماری قارچی و همچنین 66 نمونه سالم برای شناسایی قارچ¬های اندوفیت جمع¬آوری شد. به طوری که از 158 نمونه دارای علائم، 92 جدایه بیمارگر و از 66 نمونه سالم، نه جدایه اندوفیت قارچی به دست آمد. پس از جداسازی و خالص نمودن قارچ¬ها، صفات مورفولوژیکی آنها ازجمله خصوصیات پرگنه، وضعیت میسلیوم¬های هوایی، شکل هیف¬ها، وضعیت کنیدیوفور و ساختارهای تولیدمثلی در فواصل زمانی مشخص روی محیط¬کشت¬های مختلف بررسی شد. بر این اساس قارچ¬های عامل لکه برگی به سه گونه قارچی شامل Alternaria alternata، A. alstroemeria و Ectophoma iranica و قارچ¬های عامل شانکر و سرخشکیدگی به سه گونه قارچی شامل Colletotrichum fructicola، Neopestalotiopsis clavispora و Paraconiothyrium fuckelii تعلق گرفتند. علاوه بر این، در این تحقیق مشخص شد سه گونه قارچی شامل Acremonium sclerotigenum، Botrytis cinerea و Cladosporium sphaerospermum، هر دو نوع علائم لکه برگی و شانکر ساقه را ایجاد می¬کنند. لازم به ذکر است که تعداد 14 نمونه نیز مربوط به علائم سفیدک پودری و پنج نمونه مربوط به علائم سفیدک داخلی از استان¬های ذکر شده جمع¬آوری شد و مورد بررسی میکروسکوپی قرار گرفت. در این مطالعه قارچ¬های اندوفیت تنها از رزهای کشت خاکی جداسازی شد، که این قارچ¬ها شامل A. sclerotigenum، Alternaria consortialis، Acrophialophora jodhpurensis و Corynascus sepedonium بودند. بیماریزایی جدایه¬های بیماریزا و همچنین عدم بیماریزایی جدایه¬های اندوفیت روی رز در شرایط گلخانه با اجرای اصول کخ مورد اثبات قرار گرفت. جهت شناسایی مولکولی جدایه¬های قارچی و ارزیابی روابط فیلوژنتیکی آن‌ها ناحیه بین ژنی DNA ریبوزومی با استفاده از آغازگرهای ITS1 و ITS4 تکثیر شد. جهت شناسایی تکمیلی برخی از جدایه¬های قارچی نیز از آغازگرهای TUB2 (Beta Tubulin) برای تکثیر بخشی از ناحیه tub2 استفاده شد. نتایج BLAST توالی‌های به دست آمده با توالی¬های موجود در بانک ژن بیانگر تشابه نوکلئوتیدی قابل توجه جدایه¬های این پژوهش با گونه¬های مشابه بود. در درخت¬های فیلوژنتیکی ترسیم شده این روابط خویشاوندی نیز مورد تأیید قرار گرفت. بر اساس نتایج به¬ دست آمده مشخص شد که اعضای Ascomycota شایع‌ترین قارچ¬های بیماریزا و اندوفیت در گیاه رز بودند. کلمات کلیدی: رز، بیماریزا، اندوفیت، ناحیه بین ژنی DNA ریبوزومی، ناحیه Beta Tubulin، روابط فیلوژنتیکی