تامین غذا برای جمعبت رو به رشد انسان از دغدغه های اصلی جامعه ی بشری است .استفاده بی رویه از کودهای شیمیایی در جهت افزایش حاصلخیزی خاک وکم توجهی به مصرف کودهای آلی موجب هدر رفت منابع و بروز مشکلات زیست محیطی گردیده است. از طرفی عدم مدیریت پسماند حاصل از صنایع تبدیل مواد غذایی باعث افزایش آلودگی محیط زیست گردیده است. بنابراین توجه همزمان به مصرف بهینه کودهای شیمیایی وبازگرداندن پسماند آلی تولید شده در صنایع تبدیل مواد گیاهی به چرخه تولید میتواند در جهت حفاظت از محیط زیست راه گشا باشد. کمپوست کردن یک روش موثر در تبدیل ضایعات آلی و بقایای گیاهی به کود است. بر اثر فعالیت میکرو ارگانیسمها بر روی مواد آلی در شرایط کنترل شده کمپوست تولید میشود.امروزه با توجه به فرآوری گیاهان دارویی یکی از ضایعات تولیدی پسماند حاصل از عرق گیری این گیاهان است .تبدیل این ضایعات به کمپوست هم از جهت کاهش آلودگیهای زیست محیطی و هم از جهت بهبود شرایط فیزیکی شیمیایی و بیولوژیک خاکهای مناطق خشک کشور سودمند است .لذا این پژوهش به منظور مقایسهی تاثیر استفاده از کودهای شیمیایی کودهای دامی و کمپوست گل محمدی و همچنین استفاده تلفیقی از آنها بر شاخصهای رشد و برخی ویژگیهای بیوشیمیایی نعناع فلفلی و پونه در قالب طرح کاملا تصادفی در یک آزمایش فاکتوریل با هشت تیمار و سه تکرار انجام شد. تیمارها شامل کمپوست گل محمدی 2%، کود دامی 2%، کمپوست گل محمدی1%، کود دامی1%، کمپوست گل محمدی 2% +کود شیمیایی، کود دامی 2%+کود شیمیایی، کمپوست گل محمدی 1% +کود دامی 1% +کودشیمیایی، کود شیمیایی وتیمار شاهد بود.یافته ها نشان داد که رقم نعناع فلفلی در مقایسه با پونه از ویژگی های رشد برتری برخوردار است. به طور خاص، تیمار 1%کمپوست گل محمدی ، 1% کود حیوانی ، کود کمشیمیایی منجر به افزایش قابل توجهی در ارتفاع بوته، وزن تر و وزن خشک به ترتیب با افزایش 63 درصد، 60 درصد و 56 درصد در مقایسه با گروه شاهد شد. تجزیه و تحلیل PCA نشان داد که ارتباط مستقیمی بین مقدار اسانس تولید شده و نحوه رشد واریته نعناع فلفلی وجود دارد. این به این معناست که گیاهانی که سریعتر رشد کردند اسانس بیشتری نیز تولید کردند. تیمارهای 1% کمپوست گل محمدی ، 1% کود حیوانی ، کود کمشیمیایی و2% کود حیوانی ، کود شیمیایی بیشترین بازده اسانس را نشان دادند که پتانسیل کودهای آلی را برای بهبود رشد و تولید اسانس در کشاورزی نعناع برجسته کرد. سطوح عناصر غذایی (N، P، K) در هر دو رقم تحت تمام تیمارهای کودی، به جز 2% کمپوست گل محمدی افزایش نشان داد. علاوه بر این، ما مواد شیمیایی فرار مهم، به ویژه لیمونن و کارون در نعناع فافلی و پیپریتون و پیپریتنون در پونه را شناسایی کردیم. به طور کلی، رقم نعناع فلفلی در مقایسه با پونه مقدار بیشتری اسانس تولید کرد. با این حال، هیچ گونه تغییرات قابل توجهی در بین تیمارهای مختلف کود شناسایی نشد. به طور کلی، گونه نعناع فلفلی ، به ویژه زمانی که تحت تیمار 1% کمپوست گل محمدی ، 1% کود حیوانی ، کود کمشیمیایی قرار گرفت، رشد بیشتری را نشان داد و مقدار بیشتری اسانس را در مقایسه با پونه تولید کرد. این امر بر پتانسیل آن برای افزایش بازده در روش های کشاورزی پایدار تأکید می کند.
کلمات کلیدی: نعناع، ترکیب اسانس ، کمپوست، کشاورزی پایدار