سفیدبالکها از آفات عمده بسیاری از محصولات کشاورزی در سراسر جهان هستند. آنها متعلق به خانواده Aleyrodidae از راسته Hemiptera هستند. سفیدبالک پنبه، Bemisia tabaci و سفیدبالک گلخانه Trialeurodes vaporariorum از جمله خسارت‌زاترین گونه‌ها در میان سفیدبالک‌ها هستند. نئونیکوتینوئید‌ها حشره‌کش‌های رایجی هستند که جایگاه هدف آن‌ها گیرنده‌های نیکوتینیک استیل کولین حشرات است. مکانیسم سم‌زدایی توسط سیتوکروم پی 450 به عنوان یک عامل کلیدی در مقاومت گونه‌های حشرات به نئونیکوتینوئیدها گزارش شده است. در این تحقیق شش جمعیت از B. tabaci و پنج جمعیت از T. vaporariorum از مناطق مختلف استان اصفهان جمع‎آوری شد. هر شش جمعیت سفیدبالک پنبه به بیوتیپ B تعلق داشتند. با انجام زیست‌سنجی به روش غوطه‌وری برگ، حساسیت جمعیت‌ها به حشره‌کش‌ تیامتوکسام مورد ارزیابی قرار گرفت. میزان LC50 حشره‌کش تیامتوکسام برای جمعیت‌های B. tabaci، از 36/28 (دانشگاه) تا 05/359 (قهدریجان) میلی‌گرم ماده مؤثره بر لیتر (mg a.i.L?1) و برای جمعیت‌های T. vaporariorum، از 03/5 (شهر ابریشم) تا 24/76 (مبارکه) mg a.i.L?1 نسبت به حشره‌کش تیامتوکسام محاسبه گردید. در جمعیت قهدریجان گونه B. tabaci دارای نسبت مقاومت 66/12 برابر و در جمعیت مبارکه گونه T. vaporariorum دارای نسبت مقاومت 15/15 برابر تخمین زده شد. برای تشخیص مکانیسم‌های مقاومت، اثرات پیش‌تیمار با سه سینرژیست پیپرونیل بوتوکساید (PBO)، دی اتیل مالئات (DEM) و تری فنیل فسفات(TPP)، مورد بررسی قرار گرفت. پیپرونیل بوتوکساید بعنوان یک مهارکننده سیتوکروم پی 450 مونواکسیژنازها، سمیت تیامتوکسام را 15/7 برابر در جمعیت قهدریجان و 28/6 برابر در جمعیت مبارکه افزایش داد. برای ارائه شواهد بیشتر برای نقش آنزیم‌های سم‌زدا در مقاومت به تیامتوکسام، فعالیت پی 450 مونواکسیژنازها، کربوکسیل استرازها و گلوتاتیون اس-ترانسفرازها در جمعیت‌های سفیدبالک پنبه و سفیدبالک گلخانه اندازه‌گیری شد. در مقایسه با جمعیت حساس، فعالیت پی 450 مونواکسیژنازها در جمعیت‌های قهدریجان و مبارکه بیشتر از دو برابر افزایش نشان داد، اما برای فعالیت کربوکسیل استرازها و گلوتاتیون اس-ترانسفرازها تفاوت معنی‌داری بین جمعیت‌ها مشاهده نشد. مقاومت تقاطعی در این جمعیت‌ها در برابر ایمیداکلوپرید و استامی‌پرید مورد ارزیابی قرار گرفت. هر دو گونه سفیدبالک پنبه و سفیدبالک گلخانه مقاومت تقاطعی بالایی نسبت به این دو حشره‌کش نشان دادند. به نظر می‌رسد افزایش سم‌زدایی بویژه فعالیت بالای آنزیم‌های سیتوکروم پی 450 مونواکسیژناز، مکانیسم اصلی مقاومت به حشره‌کش‌های نئونیکوتینوئید در جمعیت‌های سفیدبالک پنبه و سفیدبالک گلخانه باشد. مدیریت مقاومت به حشره‌کش‌ها نیازمند بررسی در طول توسعه، تجاری سازی و استفاده از هر ترکیب جدید است. نظارت بر حساسیت نسبی جمعیت‌های مزرعه به حشره‌کش‌های جدید و قبلا معرفی شده برای امکان استفاده مؤثر، بهینه و مدیریت مقاومت به حشره‌کش‌ها، مهم است. برای مدیریت مقاومت به حشره‌کش‌های نئونیکوتینوئید، نیاز به شناخت مکانیسم‌های مقاومت در جمعیت‌های مزرعه و تعیین تأثیر آن‌ها بر میزان حساسیت جمعیت آزمایشگاهی و مزرعه‌ای هستیم. کلمات کلیدی: نئونیکوتینوئیدها، زیست‌سنجی، نسبت سینرژیستی، فعالیت آنزیمی، مقاومت تقاطعی