عسلک پنبه (Bemisia tabaci) آفت مکنده‌ای است، که با تغذیه از گیاهان و انتقال ویروس‌های گیاهی متعدد باعث خسارت به گیاهان میزبان می‌شود. عسلک پنبه شامل یک مجموعه گونه‌ای است که حشرات این مجموعه را با عنوان بیوتیپ معرفی می‌کنند، که شباهت مورفولوژیکی و تفاوت ژنتیکی دارند. مهاجم‌ترین و معروف‌ترین بیوتیپ‌ها، بیوتیپ B و Q هستند که امروزه با نام خاورمیانه_آسیای صغیر (MEAM1) و مدیترانه‌ای (MED) شناخته می‌شوند. کتوانول‌ها، مشتقات تترونیک و تترامیک اسید، برای کنترل آفات مکنده استفاده می‌شوند. براساس نحوه عملکرد به عنوان گروه 23 جدولIRAC طبقه بندی می‌شوند. کتوانول‌ها به عنوان بازدارنده استیل کوآ کربوکسیلاز (ACC)، یک آنزیم کلیدی برای بیوسنتز لیپید، عمل می‌کنند. مکانیسم‌های مقاومت در گونه‌های مختلف بندپایان به کتوانول‌ها با جهش در دامنه CT ژن استیل‌کوآنزیم‌آ‌کربوکسیلاز و افزایش سم‌زدایی با بیان بیش از حد سیتوکروم مونواکسیژناز P450، کربوکسیل استرازها و یورودین دی فسفات گلیکوزیل ترانسفراز مرتبط است. هدف از این مطالعه بررسی مقاومت جمعیت‌های عسلک پنبه به کتوانول‌ها بود. برای این منظور، پنج جمعیت از مناطق مختلف اصفهان، یزد و بندرعباس جمع‌آوری شد و ارزیابی مقاومت جمعیت‌ها با روش زیست سنجی با استفاده از روش غوطه‌وری برگ تعیین شد. بالاترین نرخ مقاومت نسبت به اسپیروتترامات در جمعیت دهاقان، با نسبت 55 برابری، بالاترین نرخ مقاومت نسبت به اسپیرومسیفن در جمعیت شهرسین، با نسبت 28 برابری و نرخ مقاومت 5 برابری نسبت به اسپیروپیدیون در جمعیت دهاقان گزارش شد. جهت بررسی نقش آنزیم‌های سم‌زدا در بروز مقاومت، سنجش سینرژیستی با سه سینرژیست، پیپرونیل بوتاکسید (PBO)، تری فنیل فسفات (TPP) و دی اتیل مالئات (DEM)، مورد بررسی قرار گرفت. در جمعیت مقاوم تنها دو سینرژیست PBO و TPP باعث افزایش سمیت اسپیروتترامات در جمعیت‌های عسلک پنبه گردید. همچنین میزان فعالیت آنزیم‌های سم‌زدا، سیتوکروم منواکسیژناز P450، استرازها و گلوتاتیون S-ترانسفرازها (GST) تعیین شد. نتایج نشان داد که فعالیت P450 و استرازها به ترتیب در جمعیت‌های مقاوم بیشتر است. مقاومت به اسپیروترامات نیز با استفاده از تکنیک‌های توالی‌یابی تشخیص داده شد. با تعیین توالی بخشی از دامنه CT استیل‌کوآنزیم‌آکربوکسیلاز، موتاسیون A2083V، جایگزینی اسید آمینه والین به جای آلانین (GTC/GCC)، در جمعیت‌های دهاقان و شهرسین به طور کامل اثبات شد. با ارزیابی مقاومت تقاطعی، سطوح بالایی از مقاومت به اسپیرومسیفن و سطح پایینی از مقاومت به اسپیروپیدیون را در جمعیت‌های مقاوم به اسپیروتترامات نشان داد. به دنبال ارزیابی مقاومت جمعیت¬های عسلک پنبه به ترکیبات کتوانول، نقش مقاومت متابولیکی و جهش در محل هدف در مقاومت مشخص گردید. کلمات کلیدی: اسپیروتترامات، اسپیرومسیفن،اسپیروپیدیون، زیست سنجی، موتاسیون A2083V، فعالیت آنزیمی، مقاومت تقاطعی