خشکی یکی از مهمترین تنش¬های غیرزیستی محدود کننده بقاء، رشد و تولید گیاهان در بسیاری از منـاطق جهـان و ایران است که اثرات زیان¬باری بر عملکرد گیاهان زراعی ازجمله گیاهان دانه روغنی مانند کنجد دارد مطالعه واکنش¬های فیزیولوژیک گیاه تحت شـرایط تنش خشکی می¬تواند به شناسایی مکانیـسم¬هـای موثر در تحمل به خشکی کمک کند. درحالی¬که آهن یکی از عناصر کم-مصرف ضروری برای رشد تمامی گیاهان است، اثبات شده که قلیایی بودن خاک های مناطق خشک و نیمه خشک نظیر ایران از جمله علت¬های اصلی کاستن از دسترسی ریشه گیاهان به ¬عناصر کم¬مصرف ضروری مانند آهن است . همین امر مانعی بر سر راه استفاده کودهای شیمیایی این عناصر در خاک¬های زراعی است و محلول¬پاشی آنها روی شاخ و برگ گیاهان را مطرح می سازد. بر این اساس آزمایشی گلدانی به منظور بررسی اثر محلول پاشی آهن (بدون محلول پاشی و محلول پاشی کود سولفات آهن) با غلظت ( 3 گرم در لیتر) بر رشد و خصوصیات فیزیولوژیک و عملکردی پنج ژنوتیپ (نازتک¬شاخه، ورامین، شیراز، یکتا و اولتان) در دو سطح آبیاری (شاهد و تنش رطوبتی) در گلخانه دانشگاه صنعتی اصفهان به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک¬های کامل تصادفی با سه تکرار در تابستان 1401 اجرا شد. نتایج نشان داد که غلظت کلروفیل¬های a، b (33 و30 درصد)، کارتنوئید (40 درصد)، حداکثر کارآیی کوانتومی فتوسیسیمII (7 درصد)، ارتفاع بوته (14 درصد)، محتوای نسبی آب برگ (21درصد)، غلظت آهن برگ (25 درصد)، تعداد دانه در کپسول (15 درصد)، تعداد دانه در بوته (32 درصد)، تعداد کپسول در بوته (18 درصد)، وزن دانه در کپسول (26 درصد)، وزن هزاردانه (19 درصد)، وزن دانه در بوته (37 درصد) و وزن خشک بخش هوایی (25 درصد) تحت تنش تنش خشکی نسبت به شاهد آبیاری کاهش یافت، درحالی¬که غلظت پرولین برگ (87 درصد) و غلظت قندهای محلول (48 درصد) تحت تنش خشکی نسبت به شاهد آبیاری افزایش پیدا کرد. استفاده از محلول پاشی آهن منجز به افزایش کم و بیش ملموس غلظت کلروفیل های a، b و کارتنوئید، حداکثر کارآیی کوانتومی فتوسیسیمII، ارتفاع بوته، محتوای نسبی آب برگ، غلظت آهن برگ، تعداد دانه در کپسول، تعداد دانه در بوته، تعداد کپسول در بوته، وزن دانه در کپسول، وزن هزاردانه، وزن دانه در بوته و وزن خشک بخش هوایی ژنوتیپ¬های کنجد تحت هر دو شرایط رطوبتی شد. چون محلول پاشی آهن صفت¬های اندازه¬گیری شده در این آزمایش را در شرایط شاهد آبیاری و به¬ویژه در شرایط تنش خشکی به طور معنی¬داری بهبود بخشید، می¬توان نتیجه گرفت که این شیوه بکار بردن عنصر ضروری آهن در بهبود رشد و عملکرد کنجد به¬ویژه هنگامی که با تنش کمبود آب روبرو باشد موثر است. کلمات کلیدی: تنش خشکی، محلول پاشی آهن، کنجد، عملکرد دانه، فتوسنتز