بررسی بهره وری فیزیكی و اقتصادی آب در مدیریت هوشمندانه آبیاری در استان اصفهان
تاریخ دفاع
مقطع تحصیلی
كارشناسی ارشد
گروه آموزشی
مهندسی آب
استاد
مهدی قیصری
کمبود ذخایر آب و هزینه زیاد تامین آب از منابع آب غیرمتعارف، افزایش بهرهوری آب را به یکی از اهداف اکثر طرحهای ملی تبدیل کرده است. در راستای افزایش بهرهوری آب در بخش کشاورزی توسعه سامانههای نوین آبیاری در برنامه سیاستهای کلان کشور قرار گرفته است. مدیریت صحیح آبیاری، شامل کاربرد مقدار مناسب آب در زمان و مکان مناسب از موثرترین عوامل موثر بر افزایش بهره وری است. در برنامههای توسعهای سامانههای نوین آبیاری سرمایهگذاری ذهنی رفتاری که همان مدیریت استفاده صحیح از سامانههای نوین آبیاری در راستای افزایش بهرهوری است، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. یکی از دلایل آن عدم دسترسی به ابزار یا سامانهای برای پیادهسازی مدیریت هوشمندانه آبیاری بوده است. سامانه D IM یک فناوری مدیریت هوشمندانه آبیاری مبتنی بر پردازش یکپارچه اطلاعات آب، خاک، گیاه، اتمسفر و سیستم آبیاری است که در کشور توسعه داده شده است. هدف از این تحقیق ارزیابی اثربخشی سامانه D IM بر بهرهوری فیزیکی و اقتصادی آب در کشت سیبزمینی تحت سیستم آبیاری بارانی کلاسیک ثابت آبپاش متحرک در مقیاس دشت میباشد. طرح در 530 هکتار از اراضی شرکت تعاونی تولید روستایی هرمزآباد سمیرم درسال1401 اجرا شد. بخشی از اراضی بهعنوان شاهد و بخشی برای پیادهسازی مدیریت هوشمندانه آبیاری انتخاب شد. تمام مدیریتهای زراعی شامل خاکورزی، انتخاب بذر، مدیریت کود، کنترل علف هرز و بیماری و آفات در تیمارهای شاهد و هوشمند یکسان بود. صرفأ در تیمارهای مدیریت هوشمندانه آبیاری برنامه آبیاری از سامانه D IM اخذ و اجرا میشد. مقدارآب مصرفی با اندازه گیری فشار سرنازل آبپاش و مدت زمان آبیاری محاسبه شد. برای تعیین عملکرد محصول در پایان فصل در سه موقعیت مزرعه و در هر موقعیت از 8 نقطه (یک متر طول پشته) نمونهگیری انجام شد. نتایج نشان داد مدیریت هوشمندانه آبیاری با استفاده از سامانه D IM در مقایسه با شاهد منجر به افزایش 55 درصدی بهرهوری فیزیکی آب، 47 درصدی تولید و دو برابری سود کشاورز در واحد سطح شد و همچنین قیمت تمام شده محصول 30 درصد کاهش یافت. در اراضی شرکت تعاونی تولید روستایی هرمزآباد سمیرم بطور متوسط 7950 متر مکعب در هکتار آب برای کشت سیب زمینی در سیستم آبیاری بارانی کلاسیک ثابت آبیاری متحرک مصرف می شود. با توجه به اینکه مدیریت هوشمندانه آبیاری موجب افزایش بهره وری آب 55 درصدی شد، با فرض ثابت نگه داشتن تولید در هر مزرعه، امکان صرفه جویی مصرف آب برابر2820 مترمکعب در هکتار می باشد. با فرض اینکه میزان تولید مورد انتظار طبق روال کشاورزی رایج محقق شود، مقدار آب صرفه جویی شده برای کل سطح 530 هکتار، معادل یک میلیون و چهارصد و نود و پنج هزار و صد و دوازده متر مکعب (1495112 مترمکعب) میباشد. از منظر اقتصادی، به دلیل افزایش عمودی تولید در مزارع و ثابت بودن هزینه های جاری و متغیر، سود کشاورز دوبرابر شده است. لذا با توجه به اینکه سود کشاورز افزایش یافته است می توان برای کاهش برداشت آب و کاهش سطح زیر کشت و یا بدون نگرانی سود و معیشت کشاورز و بدون نگرانی تولید محصولات کشاورزی، سیاستهای کلان کاهش برداشت آب از منابع را پیادهسازی نمود.
کلمات کلیدی : سیب زمینی، D IM، آبیاری بارانی، مدیریت هوشمند

