بستر کشت یکی از نهاده‌های اصلی تولید در سیستم‌های کشت بدون خاک محسوب می‌شود. در اغلب این سیستم‌ها پیت جزء مهمی از بستر را تشکیل داده که با توجه به منابع محدود، هزینه زیاد و وارداتی بودن، دسترسی به این ماده روز به روز دشوارتر شده است. لذا انجام تحقیقات علمی به‌منظور یافتن جایگزین‌های پیت ضرورت خاص پیدا کرده است. در تحقیق حاضر به‌منظور بررسی قابلیت جایگزینی کوکوپیت مرسوم در بسترهای کشت بدون خاک به‌وسیله ضایعات خمیر کاغذ، پژوهشی با استفاده از گیاهان گوجه‌فرنگی و کاهو در یک طرح آزمایشی بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار انجام گرفت. بسترهای کاشت شامل کوکوپیت وارداتی مرسوم به عنوان شاهد، بقایای آلی پسماند خمیر خشک و مرطوب کاغذ و کمپوست پسماند خمیر خشک و مرطوب کاغذ به نسبت 50 / 50 حجمی با پرلیت مخلوط و در گلدان‌های پنج لیتری ریخته شدند. سپس نشاءهای چهار برگی گوجه‌فرنگی (Lycopersicon esculentum Mill.) رقم گلدی، همچنین نشاءهای چهار برگی کاهو (Lactuca sativa L.) رقم فرانسوی در گلدان‌ها در گلخانه‌ پژوهشی روابط خاک و گیاه دانشگاه صنعتی اصفهان کاشته شدند. گلدان‌ها با محلول غذایی و زمانبندی هر یک ساعت 5 دقیقه آبیاری شدند. شاخص‌های رشدی و فیزیولوژیکی گیاهان شامل تغییرات ارتفاع بوته در طول رشد و برخی شاخص‌ها در زمان برداشت از جمله ارتفاع بوته، وزن شاخساره، تعداد برگ، تعداد میوه، وزن تر و خشک شاخساره در گوجه فرنگی و تعداد برگ، طول بوته، وزن کل تر و خشک بوته، میزان کلروفیل، کاروتنوئید و شاخص سبزینگی در کاهو اندازه‌گیری شدند. نتایج نشان‌داد اثر بستر کاشت بر اکثر صفات مورد بررسی معنی‌دار بود. تیمار کمپوست پسماند خمیر مرطوب کاغذ + پرلیت (WPC)، نتایج برتری نسبت به گروه شاهد (کوکوپیت + پرلیت) نشان داد که می‌تواند به علت تجزیه نسبی ضایعات در کمپوست و ایجاد شرایط مطلوب از جمله تامین عناصر غذایی برای گیاه باشد. لذا به نظر می‌رسد کمپوست پسماند لجن خمیر کاغذ می‌تواند به‌عنوان جایگزین کوکوپیت در بستر کشت بدون خاک مورد بررسی قرار گیرد. کلمات کلیدی: پسماند خمیر کاغذ، مواد بستر کاشت، هیدروپونیک، محلول غذایی، گلخانه، گوجه فرنگی، کاهو