خارمریم (Silybum marianum) گیاهی علفی، خاردار، بدون کرک، یکساله یا دوساله از خانواده کاسنی می‌باشد. سیلیمارین که ترکیبی از انواع فلاونولیگنان‌ها است، به‌عنوان ماده مؤثره این گیاه شناخته می‌شود. این گیاه یکی از گیاهان دارویی با خصوصیت دارویی منحصر به فرد در درمان بیمارهای کبدی است و در گذشته برای درمان بیماری‌های مرتبط با صفرا و همچنین مسمومیت حاد ناشی از مصرف قارچ‌های سمی مورد استفاده قرار می‌گرفت. علاوه بر این، در درمان بیماری‌های مختلفی از جمله بیماری‌های هپاتیت، دیابت، بیماری‌های قلب و عروق، سرطان و چربی خون بسیار مؤثر می‌باشد. در طب سنتی نیز در درمان انواع بیماری‌ها از ریشه و اندام هوایی خارمریم که دارای طعمی تلخ و اثر اشتهاآور است، بهره می‌برند. با وجود اهمیت اقتصادی و دارویی این گیاه، مطالعات مولکولی محدودی به منظور بررسی تنوع ژنتیکی خارمریم صورت گرفته است. در این پژوهش برای بررسی تنوع ژنتیکی خارمریم از نشانگرهای مولکولی SCoT و SRAP که نواحی بیان شونده ژنوم را مورد هدف قرار می‌دهند، استفاده گردید. یازده ترکیب آغازگری SRAP و سیزده آغازگر SCoT بر روی 30 اکوتیپ خارمریم به ترتیب 103 و 165 نوار تکثیر نمودند که از این تعداد، به ترتیب % 04/61 و % 88/73 چندشکلی نشان دادند. میانگین محتوای اطلاعات چندشکل برای ترکیب آغازگر SRAP، 407/0 و برای آغازگر SCoT، 426/0 محاسبه شد. تجزیه خوشه‌ای با استفاده از ضریب تشابه راسل و رائو و الگوریتم UPGMA با ضریب همبستگی کوفنتیک 91/0 برای نشانگر SRAP و 87/0 برای نشانگر SCoT و 90/0 برای ترکیب SCoT و SRAP انجام شد که تا حدودی بیانگر تفکیک جمعیت‌های مختلف بود. نتایج حاصل از نشانگر SRAP (138/0(Fst= و نشانگر ) SCoT 103/0(Fst= و ترکیب SCoT و SRAP (115/0(Fst= بیان کننده تنوع ژنتیکی و جریان ژنی نسبتاً بالا در بین جمعیت‌هاست. به این ترتیب که Nm در مورد نشانگر SRAP، 56/1 و در مورد نشانگر SCoT، 18/2 و ترکیب SCoT و SRAP، 02/2 محاسبه گردید. مشاهده درصد تنوع جمعیت‌ها نشان دهنده وجود منبع ژرم‌پلاسم غنی جهت استفاده در برنامه‌های اصلاحی است. از طرفی نتایج حاصل از بررسی ساختار جمعیت‌ها با استفاده از نرم‌افزار Structure حاکی از تبادل ژنتیکی فراوان و اختلاط جمعیت‌ها می‌باشد. به طور کلی نتایج نشان می‌دهند که طبقه بندی اکوتیپ‌های خارمریم مستقل از منشأ جغرافیایی آن‌ها است.

واژه‌های کلیدی: خارمریم، تنوع ژنتیکی، نشانگر SRAP، نشانگر SCoT