این آزمایش گلدانی در فضای باز در شهرستان کوهدشت جهت مطالعه اثر تلقیح با گونه‌های قارچ میکوریزا بر رشد و نمو ارقام ماش در دو سطح رطوبت خاک انجام گرفت. فاکتورهای آزمایشی شامل چهار تیمار قارچ میکوریزا (عدم تلقیح و تلقیح جداگانه با گونه‌های قارچ Funneliformis mosseae, Rhizophagus intraradices and Glomus Fasciculatum)، دو رژیم آبیاری شامل آبیاری شاهد (بر اساس 35 درصد تخلیه رطوبت خاک) و کم¬آبیاری (بر اساس65 درصد تخلیه رطوبت خاک) و سه رقم ماش شامل هندی، پرتو و ارتشی بود. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار اجرا شد. در اثر تنش کم-آبیاری درصد کلونیزاسیون، غلظت فسفر اندام هوائی، محتوای نسبی آب برگ، غلظت کلروفیل و کاروتنوئید، وزن خشک ریشه، عملکرد و اجزای عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت کاهش ولی محتوای مالون دی آلدئید، کربوهیدرات های محلول و پرولین و فعالیت آنزیم¬های آنتی¬اکسیدانی کاتالاز، آسکوربات پراکسیداز و گایاکول پراکسیداز افزایش یافت. میزان کاهش در اثر تنش کم آبی در صفات کلونیزاسیون ریشه، وزن خشک ریشه، غلظت کلروفیل b و کل، تعداد دانه در بوته و عملکرد دانه و میزان افزایش در اثر تنش آب در محتوای مالون دی آلدئید در رقم ارتشی کمترین و در رقم هندی بیشترین بود. بر این اساس، ارقام ارتشی و هندی در مقایسه با رقم پرتو نسبت به تنش کم آبی به ترتیب متحمل تر و حساس تر بودند. میزان افزایش فعالیت آنزیم آنتی اکسیدانی در اثر تنش کم آبی برای آنزیم¬ کاتالاز نسبت به دو آنزیم آنتی اکسیدانی دیگر آسکوربات پراکسیداز و گایاکول پراکسیداز بیشتر بود. تلقیح گیاهان با قارچ میکوریزا باعث بهبود کلیه صفات مرتبط با رشد گیاه شد، با این حال، میزان تاثیر مثبت گونه‌ قارچ اینتراردیسیس بر صفات کلونیزاسیون ریشه، وزن خشک ریشه، غلظت کلروفیل b و کاروتنوئید، فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانی، تعداد غلاف در بوته، عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک در مقایسه با دو گونه دیگر میکوریزا بارز تر بود. به‌علاوه، میزان تاثیر مثبت تلقیح گیاهان با میکوریزا بر عملکرد بیولوژیک در شرایط تنش آب نسبت به شرایط بدون تنش بخصوص برای گونه قارچ اینتراردیسیس بیشتر بود. رقم ارتشی در مقایسه با دو رقم مورد مطالعه دیگر بیشترین واکنش مثبت را به تلقیح با قارچ میکورزا داشت. نتایج این مطالعه نشان داد از بین ارقام مورد مطالعه ماش رقم ارتشی در همزیستی با گونه قارچ اینتراردیسیس تحت هر دو تیمار آبیاری پتانسیل بالاتری برای کاشت در مناطقی با شرایط آب و هوائی مشابه شهرستان کوهدشت دارد. . کلمات کلیدی: ماش، میکوریزا، تنش خشکی، موسه، اینتراردیسیس، فاسیکولاتوم.