مطالعه¬ی حاضر به منظور ارزیابی اثرات افزودن لیزوفسفولیپید(لیپیدول، LPL) به جیره‌های با سطوح مختلف انرژی در مرغ‌های مادر گوشتی بر عملکرد،کیفیت تخم‌مرغ، قابلیت جوجه درآوری و کیفیت جوجه‌ها در طی دو آزمایش طراحی شده است. در آزمایش اول تعداد 24 خروس و 240 مرغ مادرگوشتی راس 308 در قالب فاکتوریل 2*2(دو سطح 2800و 2760 کیلوکالری در کیلوگرم انرژی و 0 و 500 گرم در تن LPL) با 4 تیمار و6 تکرار که هر تکرار شامل 10 مرغ و 1 خروس مادر است به مدت 12 هفته استفاده شد. جیره¬های غذایی به شرح زیر بود : 1. جیره استاندارد ذرت و سویا(انرژی : 2800 کیلوکالری بر کیلوگرم)؛ 2. جیره استاندارد ذرت و سویا + 500 گرم در تنLPL ؛ 3. جیره غذایی رقیق شده(انرژی : 2760 کیلوکالری بر کیلوگرم)؛ 4. جیره غذایی رقیق شده + 500 گرم در تنLPL. پارامترهای عملکرد شامل درصد تولید تخم‌مرغ، درصد قابلیت جوجه درآوری روزانه و هفتگی بررسی شدکه درصد تولید مرغ‌های مادر تحت تاثیرLPL قرارگرفت و بهبود یافت(05/0P<). همچنین پارامترهای مربوط به کیفیت تخم‌مرغ در هفته‌های 4، 8 و 12مورد بررسی قرار گرفت که LPL موجب افزایش رنگ زرده‌ی تخم‌مرغ شد(05/0P<). جهت بررسی پارامترهای بیوشیمیایی خون، خونگیری از مرغ‌های مادر انجام شدکه سطح تری‌گلیسرید تحت تأثیر LPL در هفته‌ی 8 طرح آزمایشی کاهش وهفته‌ی 12 طرح آزمایشی افزایش یافته و همچنین آنزیم AST در هفته‌‌ی 8 و آنزیم ALT در هفته‌ی 12 بهبود یافته است(05/0P<). در پایان آزمایش، پنج مرغ ‌مادر از هر تیمار کشتار شد و نشان داد که وزن کبد و چربی محوطه بطنی مرغ‎‌های تغذیه شده باLPL ، به طور معنی داری کمتر از مرغان تغذیه شده با جیره‌ی استاندارد بوده است(05/0P<). درگروه جیره غذایی با سطح انرژی کاهش یافته، بیان ژن TGF-? به طور قابل توجهی بیشتر از سایر گروه‌ها بود(05/0P<). جیره غذایی با انرژی کاهش یافته و جیره غذایی با سطح انرژی کاهش یافته + LPL میزان رونویسی ژن PGC-1? را به طور قابل توجهی کاهش دادند(05/0P<). در آزمایش دوم نیز تعداد 640 قطعه جوجه‌ی گوشتی یک روزه تازه متولد شده ازمرغ‌های مادری با سن 57 و 61 هفتگی که به ترتیب 8 و 12 هفته با جیره‌های غذایی تغذیه شده بودند استفاده شد. طرح آزمایشی در قالب فاکتوریل2*2 در دو نوبت جداگانه : نوبت اول با 4 تیمار،7 تکرار و 10 پرنده و نوبت دوم 4 تیمار، 9 تکرار و 10 پرنده در هر تکرار بود. جیره‌های غذایی در هر 4 تیمار مشابه و جیره‌ی پایه بود. نتایج افزودنLPL در جیره‌ی مرغ‌های مادرگوشتی، منجر به بهبودی معنادار(01/0P<) درمیانگین افزایش وزن بدن(ABW)، میانگین افزایش وزن روزانه(ADG) و نسبت تبدیل غذای مصرفی به وزن زنده(FCR) در جوجه‌های 7 روزه‌ی هچ شده از مادرانی شد که به مدت 8 و 12 هفته با LPL تغذیه شده بودند. مقایسه اثرات اصلی نشان داد که تغذیه مرغ‌های مادر با سطح استاندارد انرژی منجر به افزایش وزن بدن جوجه‌های تولیدی در پایان هفته‌ی اول پرورش شد. علاوه بر این، سطح کلسترول سرم خون جوجه‌های گوشتی هچ شده از مرغ‌های مادر تغذیه شده با جیره استاندارد‌ انرژی افزایش یافت(05/0P<). سرم خون جوجه‌های متولد شده از مرغ‌های مادری که به مدت 12 هفته از جیره باLPL تغذیه شده بودند منجر به کاهش سطح TG و آنزیم AST جوجه‌ها شد(01/0P<). همچنین افزودن LPL به مدت 12 هفته به جیره‌ی مرغ‌های مادر، به کاهش فعالیت آنزیم SOD(01/0P<) و افزایش فعالیت آنزیم Gpx(05/0P<) در جوجه‌های گوشتی تازه متولد شده منجرشد. در تحلیل اثرات متقابل، ژن‌های لیپوپروتئین لیپاز، LPCAT3 و CPT1A که در مکانیزم ?اکسیداسیون کبدی نقش دارند، در بافت کبد نتاج با مصرف LPL افزایش معنادار داشتند (05/0P<).کلمات کلیدی: مرغ مادر گوشتی، لیزوفسفولیپید(LPL)، AST و ALT ، عملکرد تولیدی، جوجه درآوری، بیان ژن