تغییر اقلیم و پیامدهای غیرقابل انکار آن مانند تنش خشکی یک تهدید جدی برای گیاهان محسوب می شود. بنابراین، توسعه رویکردهای جدید مدیریتی،مانند کشت ژنوتیپ‌های مقاوم به خشکی گونه‌های گیاهیان دارویی و صنعتی با تعیینمناسب‌ترین رژیم آبیاری و کاربرد ترکیباتی مانند سالیسیلیک­اسید جهت افزایش اجزایزیست ­فعال گیاه از طریق القاء تشکیل متابولیت­های ثانویه، که قادر به کاهش اثراتنامطلوب تنش خشکی در جهت تولید پایدار مواد موثره گیاهی باشند، ضروری است. از این رو بازگرداندن مجدد گیاه فراموش شده  دارویی–صنعتی نیل (Indigofera tinctoria) با کاربردهای متعدد دارویی و به ویژه تولید رنگ طبیعی آبی به عرصه کشت­و­کار کشور می تواند گزینه­ای مناسب جهت کشت در نواحی با محدودیت آبی بودهو راهبردی برای کاهش آلاینده‌ای حاصل از تولید صنعتی رنگ­ها باشد.   هدف از انجام اینتحقیق بررسی اثر تنش خشکی و سالیسیلیک­اسید بر خصوصیات مورفولوژیکی، محتوی رنگدانهساقه و برگ گیاه نیل و تعیین شرایط بهینه استخراج رنگدانه است. که اثر سه سطحآبیاری 50%   تخلیه مجاز رطوبت از خاک ( آبیاری شاهد)، 70% تخلیه مجاز رطوبت از خاک (تنش ملایم) و 85% تخلیه مجاز رطوبت از خاک (تنش شدید) و سه سطح سالیسیلیک­اسید در غلظت­های ( 0، 5/0 و 1 میلی مولار) بر دو ژنوتیپ گیاه نیل ( یزد و کرمان)به صورت اسپلیتفاکتوریل برپایه طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار ارزیابی شد. نتایج نشان دادبا افزایش تنش خشکی، ارتفاع بوته، تعداد شاخه­های فرعی، قطر تاج پوشش، تعداد برگ،وزن خشک برگ و وزن خشک ساقه کاهش یافت که بیشترین مقدار صفات یاد شده مربوط به سطحآبیاری 50% تخلیه رطوبتی خاک و کمترین مقادیر مربوط به سطح آبیاری 85% تخلیهرطوبتی خاک بود. سالیسیلیک­اسید موجب بهبود ارتفاع بوته در سطح 1 میلی­مولار و وزنخشک برگ و ساقه در سطح 5/0 میلی­مولار شد ولی اثر آن در صفات تعداد شاخه فرعی، قطرتاج پوشش و تعداد برگ معنی­دار نشد. با افزایش سطوح خشکی میزان رنگدانه برگ افزایشولی مقدار رنگدانه ساقه کاهش یافت. در هر دو جمعیت یزد و کرمان افزایش غلظتسالیسیلیک­اسید از مقدار 0 به 5/0 و 1 میلی‌مولار موجب افزایش میزان رنگدانه برگگردید که   بالاترین مقدار رنگدانه برگ درجمعیت کرمان تحت شرایط استفاده از 1 میلی‌مولار سالیسیلیک­اسید به دست آمد وکمترین میزان رنگدانه برگ نیز تحت عدم استفاده از سالیسیلیک­اسید و در جمعیت یزدحاصل شد. بیشترین میزان رنگدانه ساقه تحت شرایط رطوبتی 50% تخلیه رطوبتی خاک و عدماستفاده از سالیسیلیک­اسید و کمترین میزان رنگدانه ساقه نیز تحت شرایط رطوبتی 70%تخلیه رطوبتی خاک و استفاده از 1 میلی‌مولار سالیسیلیک اسید در هر دو جمعیت حاصلشد. که نشان داد کاربرد خارجی سالیسیلیک­اسید باعث افزایش رنگدانه برگ شده و لی درخصوص رنگدانه ساقه اثر کاهشی داشته است. نهایتابا توجه نتایج کسب شده، می‌توان بیان کرد تنش خشکی باعث کاهش در تمامی صفاتمورفولوژیکی بررسی شده گردید که محلول­پاشی سالیسیلیک اسید باعث بهبود ارتفاع ووزن خشک برگ و ساقه در شرایط تنش رطوبتی شد. این تنظیم کننده رشد گیاهی، به خصوصموجب افزایش رنگدانه برگ گیاه نیل در شرایط شرایط شاهد و سطوح مختلف تنش خشکیگردید.

کلمات کلیدی: گیاهان دارویی-صنعتی –هورمون گیاهی – تنش­های محیطی–

ایندیگو – رنگ طبیعی