بهرام شریف نبی
کشاورزی سنتی امروزه با چالش های متعددی مانند بیماری های گیاهی، آفات، خشکسالی، کاهش حاصلخیزی خاک ناشی از مصرف بی رویه سموم شیمیایی و آلودگی محیط زیست روبه رو است. این مشکلات، ضرورت استفاده از روش های نوین و پایدار برای مدیریت بیماری ها و بهبود شرایط کشاورزی را آشکار می کند. یکی از این روش ها، استفاده از کنترل زیستی با کمک میکروارگانیسم های مفید مانند قارچ های جنس Trichoderma است. این قارچ ها به دلیل توانایی در تولید آنزیم های تجزیه کننده دیواره سلولی پاتوژن ها، تنظیم رشد گیاه، تحمل تنش های محیطی و فعالیت آنتاگونیستی علیه عوامل بیماری زا، نقش مهمی در کشاورزی پایدار دارند. در این پژوهش، 34 جدایه قارچی Trichoderma spp. از نمونه های خاک اطراف ریشه خیار در گلخانه های استان اصفهان جداسازی و خالص سازی شد. شناسایی جدایه ها براساس ویژگی های مورفولوژیکی و با استفاده از نشانگرهای مولکولی شامل جفت آغازگرهای TEF1LLErevR/EF1-728F، Tef1/Tef2 و ITS1/ITS4 انجام گرفت. نتایج نشان داد که جدایه ها شامل گونه های T. harzianum، T. asperellum، T. longibrachiatum هستند. همچنین در بازدیدهایی که از گلخانه های خیار در استان اصفهان انجام شد، علائم بوته میری خیار شامل سبزخشکی بوته، پوسیدگی طوقه و ریشه، و کاهش و ضعف بوته مشاهده گردید. این علائم به دلیل حمله عوامل قارچی به ریشه رخ داده و در نهایت منجر به کاهش عملکرد محصول و مرگ بوته شده است. پس از کشت طوقه آلوده، تعدادی قارچ بر روی محیط کشت رشد کرد که از بین آن ها قارچ Fusarium solani جداسازی و با استفاده از جفت آغازگر Tef1/Tef2به روش مولکولی شناسایی شد. برای ارزیابی تأثیر جدایه های Trichoderma بر رشد قارچ F. solani، آزمایش کشت متقابل انجام شد. نتایج نشان داد که تمامی جدایه های Trichoderma تأثیر معنی داری در کاهش رشد F. solani داشتند. در این میان در روز چهارم پس از کشت متقابل، جدایه A16 (T. longibrachiatum) با 49% بیشترین و جدایه A20 (T. asperlum) با 23% کمترین اثر بازدارندگی را نشان دادند. این مطالعه نشان می دهد که قارچ های Trichoderma می توانند به عنوان یک عامل کنترل زیستی مؤثر برای مدیریت بیماری های قارچی در کشاورزی مورد استفاده قرار گیرند. استفاده از این قارچ ها، علاوه بر کاهش مصرف سموم شیمیایی، می تواند به امنیت غذایی و حفاظت از محیط زیست کمک کند.
کلمات کلیدی: Trichoderma ، کنترل بیولوژیک، رشد گیاه، سموم شیمیایی، امنیت غذایی، مدیریت بیماری های گیاهی، بازدارندگی رشد