تولید و استفاده از نانو مواد در زمینه¬های مختلف ازجمله بخش کشاورزی به‌طور فزاینده‌ای درحال‌توسعه است. نانو ذرات از مسیرهای مختلفی می‌توانند وارد خاک شده‌ و بر خصوصیات فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی آن و نیز عملکرد گیاه تأثیر ‌‌گذارند. این پژوهش در قالب طرح کاملاً تصادفی با هدف بررسی تأثیر نانو ذرات هیدرو کسی آپاتیت و فسفات کلسیم بر ویژگی‌های فیزیکی خاک و رشد و عملکرد گوجه‌فرنگی انجام گرفت. در این آزمایش گلدانی، فسفر از دو منبع شامل نانو هیدرو کسی آپاتیت و فسفات کلسیم در دو سطح، برابر با مقدار توصیه‌شده توسط آزمون خاک و دو برابر سطح توصیه‌شده توسط آزمون خاک در دو نوع خاک با بافت¬های لومی شنی و لوم رسی سیلتی بکارگرفته شد. یک تیمار بدون کوددهی فسفر نیز به عنوان شاهد استفاده شد. در هر گلدان یک نشاء گوجه‌فرنگی کشت شد. پس از 90 روز، وزن تر و خشک، طول و قطر میوه، حجم میوه، عملکرد به ازای هر بوته، سفتی بافت میوه، شاخص سبزینگی برگ، محتوای آب نسبی برگ، فلورسانس کلروفیل، فعالیت آنتی‌اکسیدان، فنول کل، میزان پرولین، نشت یونی، غلظت فسفر و کلسیم در ریشه، برگ و میوه گوجه‌فرنگی تعیین شد. همچنین، بعد از برداشت گیاه، چگالی ظاهری، پایداری خاکدانه¬ها (MWD)، مقاومت فروروی، هدایت هیدرولیکی اشباع (Ks)، منحنی مشخصه رطوبتی (SWCC)، pH، رسانایی الکتریکی EC، نیتروژن کل، فسفر قابل‌جذب (Pav) و تنفس میکروبی در خاک اندازه¬گیری شد. نتایج نشان داد که نانو ذرات هیدرو کسی آپاتیت باعث افزایش چگالی ظاهری در خاک شنی و کاهش هدایت هیدرولیکی در خاک رسی شد. همچنین این نانوذره باعث بیشترین رطوبت باقی¬مانده در خاک شنی شد. بیشترین مقدار تنفس میکروبی خاک هم در تیمار کاربرد نانو ذرات هیدرو کسی آپاتیت مشاهده شد. با کاربرد نانو ذرات هیدرو کسی آپاتیت، میزان کلروفیل، وزن گیری، سنتز ترکیبات آنتی‌اکسیدانی و عملکرد میوه گوجه‌فرنگی افزایش یافت. کود فسفات کلسیم باعث افزایش مقاومت فروروی خاک و غلظت فسفر و کلسیم در اندام‌های هوایی و ریشه گوجه‌فرنگی شد. به‌طورکلی استفاده از نانو ذرات باعث افزایش سرعت رهاسازی عناصر، جذب زودتر مواد غذایی، کاهش آبشویی عناصر و درنتیجه افزایش عملکرد محصول شده است. کلمات کلیدی: نانو مواد، نانو هیدرو کسی آپاتیت، فسفات کلسیم