گاوزبان اروپـایی بـا نـام علمـی Borago officinalis   L.     حاویمواد موسیلاژی، ترکیبات فنولی و نیز مقدار کمی آلکالوئید است و از آن به عنوان غنی‌ترینمنبع شناخته شده برای اسید چرب گامالینولنیک اسید یاد می‌شود. تنش شوری یکی از تنش‌هایغیرزیستی عمده است که بر رشد و عملکرد اقتصادی و ماده خشک گیاه تأثیر منفی می‌گذارد.ملاتونین یک مولکول چند تنظیمی است که علاوه بر پیام‌رسانی به عنوان پاک‌کننده رادیکال‌هایآزاد و آنتی‌اکسیدان نقش مهمی در بهبود سیستم‌های آنتی‌اکسیدانی تحت تنش ایفا می‌کند.کلسیم جزء ساختمانی و فراگیر در کلیه گیاهان است که پاسخ‌های پیام‌رسانی متنوعی رادر شرایط تنش باعث می‌شود. در این آزمایش پاسخ دو ژنوتیپ گاوزبان اروپایی به شوریآب آبیاری برای بررسی تأثیر تنش شوری برصفات مورفولوژیک و نهایتاً رشد و تولیدماده خشک و مقایسه واکنش‌های فیزیولوژیک و نقش پیام‌رسانی کلسیم و ملاتونیندر   پاسخ به تنش در این گیاه بررسی شد. اینآزمایش از اواسط فروردین تا تابستان ???? بصورتگلدانی در مزرعه تحقیقاتی چاه‌اناری دانشگاه صنعتی اصفهان به اجرا در‌آمد. دو ژنوتیپگاوزبان اروپایی (دشتیار و پاکان بذر) در هشت سطح تیماری: (آب غیرشور(شاهد)، شاهد+? ‌میلی‌مول کلسیم ، شاهد+ ???میکرومول ‌ملاتونین، شاهد+ ملاتونین+ کلسیم،شوری ???میلی‌مولار، شوری+ کلسیم، شوری+ ملاتونین،شوری+ ملاتونین+ کلسیم) بررسی ‌شدند. طرح آزمایشی بلوک کامل تصادفی با فاکتوریلیاز ژنوتیپ‌ها و سطوح‌ تیماری در سه تکرار بود. یک روز پیش از اعمال تیمار شوری،محلول‌پاشی ملاتونین و کلسیم روی شاخ و برگ گیاه به صورتی که برگ‌ها خیس گردند ودر گیاهانی که تیمار ملاتونین و کلسیم را دریافت نکردند آب مقطر روی آن‌ها محلولپاشی شد. سه و پنج هفته پس از اعمال تیمارها صفات مختلف رشد و فیزیولوژیک اندازه‌گیری‌شدند. تنش شوری باعث افزایش درصد نشت الکترولیت، غلظت پلی‌فنول‌ها، غلظت پرولین،فعالیت آنزیم‌های آنتی‌اکسیدانی، غلظت مالون‌دی‌آلدهید، غلظت پراکسید هیدروژن، سدیمریشه و اندام هوایی و نسبت سدیم به پتاسیم اندام هوایی و ریشه ولی باعث کاهش درصدمحتوای نسبی آب، غلظت کلروفیل‌های a وb وکارتنوئیدها، غلظت پتاسیم و کلسیم در ریشه و اندام هوایی، وزن تازه و خشک اندامهوایی، وزن تازه و خشک و حجم ریشه در ژنوتیپ‌های گاوزبان اروپایی شد. اعمال تیمارکلسیم، ملاتونین و ملاتونین+کلسیم سبب تعدیل اثر شوری در هر دو ژنوتیپ گردید که درژنوتیپ دشتیار به علت افزایش وزن تر و خشک اندام هوایی و حجم ریشه و افزایش فعالیت‌هایآنتی‌اکسیدانی و کاهش میزان پراکسید هیدروژن بیشتر متحمل تر از ژنوتیپ پاکان بذر بود.با توجه به نتایج این آزمایش می توان نتیجه گرفت که ضمن آنکه آسیب شوری ??? میلی مولاری در این گیاه چندان شدید نیست، ایفاینقش یون و مولکول‌هایی نظیر کلسیم و ملاتونین در پاسخ به تنش شوری و بویژه تقویت پیام‌رسانیدر گیاه گاوزبان اروپایی در شرایط تنش شوری تاثیر بسزایی دارد.

کلمات کلیدی: گاوزبان اروپایی، شوری، ملاتونین، کلسیم.