کنه تارتن دولکه ای Tetranychus urticae (Acari: Tetranychidae) یکی از مهمترین آفات گیاهی در سطح جهان است که به انواع گیاهان زراعی، باغی، گلخانه ای و زینتی خسارت قابل توجهی وارد می کند. سیکل زندگی کوتاه و باروری بالای این آفت از یک طرف سبب افزایش سریع جمعیت آن در زمان کوتاه شده و از طرف دیگر سبب بروز مقاومت به کنه کش های مختلف گردیده است. بنابراین، توسعه ی سایر روش های کنترل برای این آفت ضروری به نظر می رسد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف یافتن منابع مقاومت و بررسی برخی اثرات رو به بالا (Bottom up) و رو به پایین (Top down) در برهمکنش T. urticae با گیاه لوبیا (Phaseolus vulgaris L.) انجام شد. ابتدا پارامترهای جدول زندگی T. urticae روی چهار رقم اختر، درخشان، گلی و ناز مورد بررسی قرار گرفت. در رقم درخشان طول دوره لاروی کوتاه تر از ارقام دیگر بود. باروری T. urticae تحت تاثیر رقم درخشان افزایش یافت و کوتاه ترین دوره ی پیش از تخم ریزی مربوط به این رقم بود. نرخ خالص (R0) و ناخالص تولیدمثل (GRR) و همچنین نرخ ذاتی (rm) و متناهی () افزایش جمعیت T. urticae تحت تاثیر رقم درخشان افزایش و میانگین طول دوره ی یک نسل کاهش یافت. طول دوره جنینی T. urticae روی رقم ناز در مقایسه با سه رقم دیگر افزایش یافت. به این ترتیب در بین ارقام مورد مطالعه رقم درخشان به عنوان حساس ترین رقم و رقم ناز به عنوان نماینده ارقام کم حساس انتخاب شد. در بخش دوم این تحقیق بیان برخی از ژن های مربوط به هورمون های گیاهی SA و JA بررسی شد. نتایج نشان داد که بیان ژن PAL در چهار زمان نمونه برداری در هر دو رقم درخشان و ناز یک روند سینوسی در گیاهان شاهد و تیمار داشت. حضور کنه منجر به افزایش بیان این ژن در سه زمان 12، 48 و 96 ساعت شد که با الگوی بیان این ژن در زمان 24 ساعت در رقم ناز متفاوت بود. مقایسه سطح بیان این ژن در میان دو رقم نشان داد که در زمان 12 ساعت در رقم ناز پاسخ، سریع تر و بیشتر تحت تیمار کنه بوده در حالی که این پاسخ برای رقم درخشان در زمان های دیگر به ویژه 24 و 48 ساعت بیشتر بود. نتایج بیان ژن lox در چهار زمان نمونه برداری در دو رقم درخشان و ناز نشان داد الگوی بیانی این ژن رفتاری شبیه به ژن PAL داشت. در بیشتر زمان ها بیان این ژن در رقم درخشان بیشتر از رقم ناز بود. بررسی نتایج بیان ژن CYP73A در چهار زمان نمونه برداری و دو رقم درخشان و ناز روند افزایشی را در نمونههای تیمار نسبت به شاهد به جز در زمان 96 ساعت نشان داد. بیان این ژن در رقم درخشان در زمانهای زمان 12و 24 ساعت در مقایسه با رقم ناز بیشتر تحت تاثیر حضور کنه قرار گرفت. در بخش سوم آزمایشات تغییرات H2O2 در زمان های مورد مطالعه و در دو رقم درخشان و ناز تحت تاثیر T. urticae مورد بررسی قرار گرفت. واقع الگوی تغییرات H2O2 در حضور کنه بر روی دو رقم مورد مطالعه تقریبا عکس یکدیگر بوده است. این در حالی است که در شرایطی که کنه حضور نداشته است، هر دو رقم تقریبا الگوی ثابتی نشان دادهاند. به این ترتیب استرس القا شده توسط کنه سبب فعال شدن مکانیسم های دفاعی وابسته به ژنوتیپ می شود. مقایسه میانگین داده ها نشان داد که میزان H2O2 در رقم درخشان در زمان های 12، 24 و 48 ساعت تغییری نکرد ولی 48 ساعت پس از آلودگی کاهش یافت. در حالی که در در رقم ناز تغییرات H2O2 تا زمان 48 ساعت روند کاهشی و 96 ساعت پس از آلودگی افزایش یافت. اگرچه در تحقیق حاضر هیچ کدام از ارقام مورد بررسی منبع مناسبی برای مقاومت آنتی بیوز در مقابل T. urticae شناخته نشدند ولی رقم درخشان احتمالا به دلیل تولید سطوح بالا و پایدارتر H2O2 و بیان بیشتر برخی ژن های مورد بررسی احتمالا منعکس کننده یک ژنوتیپ متحمل تر است.

کلمات کلیدی: کنه تارتن دولکه ای، جدول زندگی، دفاع گیاه، بررسی بیان ژن، هورمون های گیاهی