این مطالعه با هدف بررسی اثر افزایش¬ماده¬خشک¬شیر و تغییر ماده¬خشک شیر در زمان¬های متفاوت جهت ارزیابی مصرف¬خوراک-آغازین، عملکرد، رفتارهای¬تغذیه¬ای، تخمیر شکمبه¬ای، قابلیت¬هضم موادمغذی، متابولیت¬های¬خونی، وضعیت¬سلامتی و رشداسکلتی گوساله¬های¬شیرخوار، انجام شد. در این آزمایش از چهل¬و¬پنج¬راس گوساله¬هلشتاین(با میانگین¬وزنی1±8/39 کیلوگرم) درقالب طرح-بلوک¬کامل¬تصادفی به¬صورت اندازه¬گیری‌های تکرارشده در زمان صورت گرفت. تیمارهای¬آزمایشی در این طرح شامل: 1) تغذیه روزانه 5 کیلوگرم شیرکامل(5/11 درصد ماده¬خشک) به¬مدت 56 روز، 2) تغذیه 5 کیلوگرم شیر با 18 درصد ماده¬خشک تا روز 38 و سپس تغذیه 5 کیلوگرم شیرکامل تا روز 56 3) تغذیه 5 کیلوگرم شیر با 18 درصد ماده¬خشک تا روز 56. نتایج این پژوهش نشان داد که مصرف¬خوراک¬آغازین در قبل از شیرگیری در گوساله¬های¬تیماریک به¬طور معنی¬دار(??/?>p ) بیشتر از دو¬تیمار دیگر بود. افزایش-وزن¬روزانه تحت تاثیر تیمار¬آزمایشی قرارگرفته و میزان آن در تیمارسه به¬طور معنی¬داری در قبل از شیرگیری(???/?>p) با دو تیمار دیگر تفاوت داشت. وزن¬بدن در قبل از شیرگیری و کل¬دوره آزمایشی به¬طور معنی¬دار(???/?>p) در تیمار¬سه بالاتر بود. بازده¬غذایی تحت تاثیر تیمارهای¬آزمایشی قرارنگرفت. دربین فراسنجه¬های¬رشداسکلتی، دور قفسه¬سینه در روز ?? و ?? به¬طور معنی¬دار(0.05>p) در تیمارسه بالاتر بود، طول¬بدن نیز در روز ?? به¬طور معنی¬دار(??/?>p) در تیمارسه بالاتر بود. عرض و ارتفاع¬جدوگاه و ارتفاع¬بدن تحت تاثیر تیمارهای¬آزمایشی قرارنگرفت. در رفتارشناسی، مدت زمان خوردن¬خوراک در دوهفته قبل از شیرگیری در تیماردو به¬طور معنی¬دار(??/?>p) بیشتر بود. مدت زمان ایستادن گوساله¬هایی که در کل¬دوره شیر با ماده¬خشک 18 درصد دریافت¬کردند؛ به¬طور معنی¬داری(??/?>p) بیشتر از دوتیمار دیگر بود. مدت¬زمان نوشیدن¬شیر در گوساله تیمارسه به¬طور معنی¬دار(??/?>p) از دوتیمار دیگر کمتر بود. همچنین مدت¬زمان رفتارهای¬غیر تغذیه¬ای در دوهفته قبل از شیرگیری و کل¬دوره در گوساله¬های تیمارسه(??/?>p) کمتر از دوتیمار دیگر مشاهده شد، رفتارهای¬نشخوارکردن، استراحت¬کردن و نوشیدن¬آب تحت تاثیر تیمارهای¬آزمایشی قرارنگرفت. شاخص-انتخاب¬خوراک و قابلیت¬هضم موادمغذی تحت تاثیر تیمارهای-آزمایشی قرارنگرفت. همچنین تیمارهای¬آزمایشی بر وضعیت اسیدهای-چرب¬فرار مایع¬شکمبه اثری نداشتند. pH مایع¬شکمبه تنها در بعد از شیرگیری به¬طور معنی¬دار (??/?>p) در تیمارسه بالاتر دیده شد و تیمارها اثری بر نیتروژن¬آمونیاکی شکمبه نداشتند. از بین فراسنجه¬های¬سلامتی، نمره¬سرفه در قبل از شیرگیری به¬طور معنی-داری(???/?>p) در تیماردو پایین¬تر از دوتیمار دیگر بود و در بعد از شیرگیری به¬طور معنی¬دار(????/?>p) در تیمارسه پایین¬تر بود. نمره¬آبریزش¬بینی در قبل و بعد از شیرگیری و کل¬دوره به¬طور معنی¬دار(???/?>p) در تیمارسه پایین¬تر بود. نمره¬گوش و نمره¬مدفوع تحت تاثیر تیمارهای¬آزمایشی قرار نگرفت. در متابولیت¬های¬خونی وعده¬عصر میزان¬گلوکز در تیمارسه در هر سه¬وعده¬خونگیری بالاتر از دوتیمار دیگر مشاهده‌ شد. میزان آلبومین به¬طور معنی¬دار(???/?>p) به¬ترتیب در تیماریک، روز ?? و در تیمار سه روز ?? بیشترین مقدار بوده است. میزان¬نیتروژن اوره¬ای¬خون و بتاهیدروکسی بوتیریک¬اسید در روز ?? و کل¬دوره به¬طور معنی¬داری(???/?>p )، (??/? >p ) در تیمارسه کمتر از دوتیمار دیگر مشاهده شد. تیمارهای¬آزمایشی بر روی فاکتورهای ALT،GGT ، کل¬بیلی¬روبین و کریتینین اثر معنی¬داری نداشتند، همچنین تیمارهای¬آزمایشی برروی شمارش سلول¬های¬خونی در روز ?? تاثیرگذار نبودند. نتایج نشان¬داد که کاهش-ماده¬خشک¬شیر در اواسط¬دوره موجب ایجاد یک¬تنش¬مضاعف به¬گوساله شده و رشد¬مطلوب گوساله را کاهش می¬دهد. مصرف¬شیر با ماده¬خشک 18 درصد در کل¬دوره، عملکرد و سلامت¬گوساله را بهتر تضمین می¬کند و در ادامه¬رشد، تا دوره¬شیرواری¬گوساله، عملکرد بهتری را نشان خواهد داد. کلمات¬کلیدی: جایگزین¬شیر، تغییر ماده¬خشک¬شیر، گوساله¬های¬شیرخوار